การรับฟังถ้อยคำผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ในการดำเนินการทางวินัยของเจ้าหน้าที่รัฐ : บทเรียนจากวิธีพิจารณาคดีออนไลน์ของศาลและหลักความยุติธรรมทางกระบวนการ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นไปได้และขอบเขตของการนำการรับฟังถ้อยคำผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์มาใช้ในการดำเนินการทางวินัยของเจ้าหน้าที่รัฐ โดยวิเคราะห์ผ่านกรอบกระบวนการที่ชอบด้วยกฎหมาย (Due Process of Law) และสิทธิในการโต้แย้งแสดงพยานหลักฐาน (Right to be Heard) ตลอดจนศึกษาเปรียบเทียบกับรูปแบบการสืบพยานออนไลน์ในกระบวนการพิจารณาคดีของศาลยุติธรรมและ ศาลปกครอง

จากการศึกษาพบว่า แม้การสอบสวนทางวินัยจะมีลักษณะเป็นกระบวนการใช้อำนาจทางปกครองที่มีผลกระทบต่อสิทธิของเจ้าหน้าที่รัฐอย่างสำคัญ แต่กฎหมายปัจจุบันยังปรากฏความไม่ชัดเจนเกี่ยวกับการใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ในการรับฟังถ้อยคำ ส่งผลให้เกิดการตีความอย่างเคร่งครัดว่าต้องกระทำต่อหน้าคณะกรรมการสอบสวนเท่านั้น เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกับกระบวนการยุติธรรมทางศาลที่ยอมรับการสืบพยานออนไลน์ภายใต้เงื่อนไขที่เหมาะสม สะท้อนให้เห็นว่าการใช้เทคโนโลยีมิได้ขัดต่อหลักความเป็นธรรมโดยสภาพ หากสามารถรักษาสาระสำคัญของสิทธิในการชี้แจง โต้แย้ง และความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานไว้ได้

ผู้วิจัยจึงเสนอแนวทางการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง เช่น กฎ ก.พ. ว่าด้วยการดำเนินการทางวินัย พ.ศ. 2556 โดยควรกำหนดหลักเกณฑ์ขั้นต่ำเพื่อความเป็นธรรม (Minimum Procedural Safeguards) ประกอบด้วย หลักความยินยอมของผู้ให้ถ้อยคำ การระบุตัวตนที่ชัดเจน การบันทึกภาพและเสียงอย่างเป็นระบบ และการประกันสิทธิในการซักถามหรือถามค้านเสมือนจริง (Virtual Confrontation) เพื่อให้การนำเทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการทางปกครองสอดคล้องกับหลักนิติธรรมและกระบวนการที่ชอบด้วยกฎหมายอย่างแท้จริง