การควบคุมราคาพลังงานของประเทศฝรั่งเศสภายใต้ตลาดเสรีของสหภาพยุโรป
คำสำคัญ:
บริการสาธารณะ, ตลาดเสรี, บริการทางเศรษฐกิจเพื่อประโยชน์สาธารณะ, อัตราราคาควบคุม, กฎหมายการแข่งขันของสหภาพยุโรป, รัฐผู้กำกับดูแล, รัฐผู้วางยุทธศาสตร์, กฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจ, กฎหมายรัฐธรรมนูญ, กฎหมายปกครอง, กฎหมายพลังงาน, หลักความได้สัดส่วน, หลักว่าด้วยการปรับปรุงเปลี่ยนแปลง, สภาแห่งรัฐ, คณะตุลาการรัฐธรรมนูญ, ประเทศฝรั่งเศส, สหภาพยุโรป, ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรปบทคัดย่อ
บทความวิชาการชิ้นนี้มุ่งวิเคราะห์สภาวะความตึงเครียดทางนิติศาสตร์ระหว่างอุดมการณ์การจัดทำ “บริการสาธารณะ” ของประเทศฝรั่งเศส และกลไก “ตลาดเสรี” ภายใต้กฎหมายการแข่งขันทางการค้าของสหภาพยุโรป โดยมีจุดศูนย์กลางของการศึกษาอยู่ที่กลไกการแทรกแซงราคาพลังงานผ่านระบบอัตราราคาที่มีการควบคุม (Tarifs réglementés de vente (TRV)) การศึกษาพบว่าข้อความคิดเรื่องบริการทางเศรษฐกิจเพื่อประโยชน์สาธารณะ (Services d'Intérêt Économique Général (SIEG)) และหลักความได้สัดส่วน (Principe de proportionnalité) ตามบรรทัดฐานของศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป ได้กลายมาเป็นมาตรวัดสำคัญที่สภาแห่งรัฐ (Conseil d'État) นำมาใช้ตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการควบคุมราคา นำไปสู่ผลลัพธ์ทางกฎหมายที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ กล่าวคือ ศาลได้วินิจฉัยเพิกถอนกลไกราคาควบคุมของก๊าซธรรมชาติเนื่องจากสูญเสียสถานะสินค้าจำเป็นขั้นพื้นฐานที่ไม่อาจทดแทนได้ ในขณะที่ยังคงให้การรับรองและคุ้มครองกลไกราคาของพลังงานไฟฟ้า
พลวัตดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการปรับตัวของกฎหมายมหาชนทางเศรษฐกิจตามหลักว่าด้วยการปรับปรุงเปลี่ยนแปลง (Principe de mutabilité) ซึ่งบีบบังคับให้ฝ่ายนิติบัญญัติต้องตรากฎหมายเพื่อรื้อถอนโครงสร้างการผูกขาดก๊าซธรรมชาติอย่างถาวร ทว่าในขณะเดียวกัน วิกฤตการณ์พลังงานได้ผลักดันให้ประเทศฝรั่งเศสต้องยกระดับบทบาทจากเพียง “รัฐผู้กำกับดูแล” (État régulateur) ก้าวไปสู่การเป็น “รัฐผู้วางยุทธศาสตร์” (État stratège) อย่างเต็มตัว โดยรัฐเรียนรู้ที่จะถอยร่นเพื่อเปิดทางให้กลไกตลาดเสรีทำงาน ทว่ายังคงสงวนอำนาจในการใช้กฎหมายมหาชนเป็นโล่กำบังทางเศรษฐกิจ เพื่อคุ้มครองสวัสดิภาพของพลเมืองอย่างได้สัดส่วนและสมดุลกับหลักการแข่งขันอย่างเป็นธรรม
เอกสารอ้างอิง
บรรณานุกรม
กฎหมาย ระเบียบ และสนธิสัญญา (Législation et Traités)
กฎหมายและระเบียบของประเทศไทย
ประกาศคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน เรื่อง ระเบียบคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน ว่าด้วยมาตรฐานคุณภาพการให้บริการในการประกอบกิจการไฟฟ้า ประเภทใบอนุญาตควบคุมระบบไฟฟ้า พ.ศ. 2564. (15 ตุลาคม 2564). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 138 ตอนพิเศษ 251 ง.
กฎหมายของสหภาพยุโรป (Droit de l'Union européenne)
Traité sur le fonctionnement de l'Union européenne (TFUE).
Directive n° 2003/55/CE du Parlement européen et du Conseil du 26 juin 2003 concernant des règles communes pour le marché intérieur du gaz naturel et abrogeant la directive 98/30/CE.
Directive n° 2009/72/CE du Parlement européen et du Conseil du 13 juillet 2009 concernant des règles communes pour le marché intérieur de l’électricité et abrogeant la directive 2003/54/CE.
Directive n° 2009/73/CE du Parlement européen et du Conseil du 13 juillet 2009 concernant des règles communes pour le marché intérieur du gaz naturel et abrogeant la directive 2003/55/CE.
กฎหมายของประเทศฝรั่งเศส (Législation française)
Code de l'énergie
Loi n° 2000 - 108 du 10 février 2000 relative à la modernisation et au développement du service public de l'électricité.
Loi n° 2003 - 8 du 3 janvier 2003 relative aux marchés du gaz et de l'électricité et au service public de l'énergie.
Loi n° 2004 - 803 du 9 août 2004 relative au service public de l'électricité et du gaz et aux entreprises électriques et gazières.
Loi n° 2006 - 1537 du 7 décembre 2006 relative au secteur de l'énergie.
Loi n° 2010 - 1488 du 7 décembre 2010 portant nouvelle organisation du marché de l'électricité.
Ordonnance n° 2011 - 504 du 9 mai 2011 portant codification de la partie législative du code de l'énergie.
Loi n° 2019 - 1147 du 8 novembre 2019 relative à l'énergie et au climat (Loi Énergie - Climat).
Loi n° 2024 - 330 du 11 avril 2024 visant à protéger le groupe Électricité de France d'un démembrement.
Décret n° 2013-400 du 16 mai 2013 relatif aux tarifs réglementés de vente de gaz naturel.
Arrêté du 27 juillet 2017 relatif aux tarifs réglementés de vente de l'électricité.
คำพิพากษาและคำวินิจฉัยของศาล (Jurisprudence)
ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป (Cour de justice de l'Union européenne - CJEU)
Arrêt de la Cour, 20 avril 2010, Affaire C - 265/08, Federutility.
Arrêt de la Cour, 21 décembre 2011, Affaire C - 242/10, Enel.
Arrêt de la Cour, 7 septembre 2016, Affaire C - 121/15, Association nationale des opérateurs détaillants en énergie (ANODE).
สภาแห่งรัฐในฐานะศาลปกครองสูงสุดฝรั่งเศส (Conseil d'État)
Conseil d'État, 19 juillet 2017, Association ANODE, n° 370321.
Conseil d'État, 18 mai 2018, Société Engie et autres, n° 413688.
Conseil d'État, 3 février 2023, Fédération Chimie Energie FCE - CFDT et Société EDF, n° 462840.
คณะตุลาการรัฐธรรมนูญฝรั่งเศส (Conseil constitutionnel)
Décision n° 2006 - 543 DC du 30 novembre 2006, Loi relative au secteur de l'énergie.
คำแถลงของตุลาการผู้แถลงคดี (Conclusions de l'avocat général / rapporteur public)
Conclusions de l'avocat général M. Dámaso Ruiz - Jarabo Colomer, 20 octobre 2009, Affaire C - 265/08 (Federutility).
Conclusions de l'avocat général M. Pedro Cruz Villalón, 21 juillet 2011, Affaire C - 242/10 (Enel).
Conclusions de l'avocat général M. Paolo Mengozzi, 12 avril 2016, Affaire C - 121/15 (ANODE).
Conclusions de Mme Marie - Astrid Nicolazo de Barmon, rapporteur public, 19 juillet 2017, n° 370321 (ANODE).
Conclusions de Mme Emilie Bokdam - Tognetti, rapporteur public, 18 mai 2018, n° 413688 (Engie).
ตำราและหนังสือ (Ouvrages)
Aurélien Baudu. (2021). Finances Publiques. (3e éd.). Paris: Dalloz.
Batyah Sierpinski. (2021). Institutions internationales. (21e éd.). Paris: Dalloz.
Benoit Delaunay. (2018). Droit public de la concurrence. (2e éd.). Paris: LGDJ.
Bertrand du Marais. (2004). Droit public de la régulation économique. Paris : Dalloz.
Christophe Guettier. (2025). Institutions administratives. (8e éd.). Paris: Dalloz.
Didier Linotte et al. (2001). Droit public économique. Paris: Dalloz.
Émilie Chevalier et al. (2023). Institutions europeennes. (2e éd.).
Éric Oliva. (2015). Finances Publiques. (3e éd.). Paris: Sirey.
Francesco Martucci. (2021). Droit de l'union européenne. (3e éd.). Paris: Dalloz.
Frédéric Brigaud et al. (2017). Finances Publiques. (3e éd.). Paris: Armand Colin.
Frédéric Colin. (2017). Droit public economique. (6e éd.). Paris: Gualino.
Jean Bergougnoux. (2000). Services publics en réseau : perspectives de concurrence et nouvelles régulations. Paris: Commissariat général du Plan.
Jean - Paul Jacqué. (2023). Droit institutionnel de l'Union europeenne. (10e éd.). Paris: Dalloz.
Jean - Paul Valette. (2015). Droit public économique. (3e éd.). Paris: Hachette Supérieur.
Jean Waline et al.. (2025). Droit administrative. (30e éd.). Paris: Dalloz.
Jean - Yves Chérot. (2007). Droit public economique. (2e éd.). Paris: Parution.
Marie Anne Frison Roche. (2022). Droit de la concurrence. (2e éd.). Paris: Dalloz.
Marie Lamoureux. (2025). Droit de l'énergie. (3e éd.). Paris: LGDJ.
Marie Malaurie - Vignal. (2014). Droit de la concurrence interne et européen. (6e éd.). Paris: Sirey.
Matthieu Thaury. (2011). Leçons de droit public des activités économiques. Paris: ellipses.
Nicolas Chifflot et al. (2024). Droit Administratif. (19e éd.). Paris: Dalloz.
Pascale Gonod et al. (2011). Traité de droit administratif. Tome 1. (1e éd.). Paris: Dalloz.
Patrice Chrétien et el. (2020). Droit administrative. (17e éd.). Paris: Sirey.
Pierre Bauby. (2016). Service public. (2e éd.). Paris: La Documentation française.
Pierre Delvolvé. (2025). Droit public de l'économie. (3e éd.). Paris: Dalloz.
Pierre Esplugas - Labatut. (2023). Le Service public. (5e éd.). Paris: Dalloz.
Pierre Sablière. (2013). Droit de l'énergie 2014 - 2015. Paris: Dalloz.
Sophie Nicinski. (2014). Droit public des affaires. (4e éd.). Paris: LGDJ.
Stéphane Braconnier. (2007). Droit des services publics. (2e éd.). Paris: PUF.
Elisabeth Zoller. (2008). Introduction to Public Law (A Comparative Study). Leiden: Martinus Nijhoff Publishers.
รายงาน วิทยานิพนธ์ และเอกสารวิชาการ (Rapports, Thèses et Documents de travail)
เดชศักดิ์ดำ ศุภเวท. (2561). “กำลังผลิตติดตั้งสูงสุดที่เหมาะสมของโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย”. วิทยานิพนธ์วิศวกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาเทคโนโลยีการจัดการพลังงานและสิ่งแวดล้อม. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สถาบันวิทยาการพลังงาน (Thailand Energy Academy). “Electricity Stability and New Challenges” (เอกสารประกอบการอบรม).
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน. เอกสารวิชาการ (Working Paper) ฉบับที่ WP 23 - 1.
อานันท์ กระบวนศรี. (2569). “การแปรรูปกิจการก๊าซธรรมชาติและสถานะของบริการสาธารณะระดับชาติในประเทศฝรั่งเศส (กรณีการก๊าซแห่งประเทศฝรั่งเศส (Gaz de France (GDF)).” หลักกฎหมายมหาชนประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2569. สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง.
Agence des participations de l'État. Rapport d'activité 2024 - 2025 et Rapport financier 2024.
Commission européenne. (21 mai 2003). Livre vert sur les services d'intérêt général. COM(2003) 270 final.
Commission européenne. (12 mai 2004). Livre blanc sur les services d'intérêt général. COM(2004) 374 final.
Conseil constitutionnel. Commentaire Décision n° 2019 - 791 DC.
Contrôle général économique et financier. (30 janvier 2013). “L'introduction de la concurrence dans le système électrique français : Etat des lieux et perspectives”. Note, Ministère de l'Économie et des Finances.
Mediterranean Energy Regulators (MEDREG). (2020). Overview of Unbundling Regimes: The Portuguese Case. Milan: MEDREG.
บทความและแหล่งข้อมูลออนไลน์ (Articles et Ressources en ligne)
การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.). (23 กรกฎาคม 2565). “กฟผ. รับซื้อไฟฟ้าเอกชนตามมติภาครัฐ และสั่งเดินเครื่องโรงไฟฟ้าอย่างเป็นธรรมตามที่กฎหมายกำหนด.” เข้าถึงได้จาก: https://www.egat.co.th
ThaiPublica. (6 มิถุนายน 2566). “เมื่อความมั่นคงระบบไฟฟ้าสั่นคลอน (2) ปฏิบัติการ 'บิ๊กพลังงาน' สั่งแยก SO ออกจาก กฟผ.!!” เข้าถึงได้จาก: https://thaipublica.org
ANODE, “Nous connaître”, เข้าถึงได้จาก: https://anode - asso.org/nous - connaitre/.
Commission de régulation de l'énergie. “3ème PAQUET ÉNERGIE.” เข้าถึงได้จาก: https://www.cre.fr
Engie, “Who we are”, เข้าถึงได้จาก: https://www.engie.com/en/group/who - we - are.
Głowacki Law Firm. (10 April 2021). “Unbundling.” Emissions - EUETS.com.
Michel Guénaire et al. (2020). “Electricity regulation in France: overview.” Thomson Reuters Practical Law.
Observatoire de l'industrie électrique. “Comment s'est construit le marché européen de l'électricité ?” เข้าถึงได้จาก: https://observatoire - electricite.fr
RTE. “Independence of RTE and Code of Conduct.” เข้าถึงได้จาก: https://www.services - rte.com
Utilitalia. “Utilitalia.” เข้าถึงได้จาก: https://www.utilitalia.it
Vie - publique. (10 octobre 2022). “Qu'est - ce que le traité de Lisbonne ?” เข้าถึงได้จาก: https://www.vie - publique.fr
Vie - publique. (9 janvier 2023). “La notion de service public.” เข้าถึงได้จาก: https://www.vie - publique.fr
Virginie Lefèvre. (27 septembre 2024). “L'ouverture des marchés de l'électricité en France.” SirEnergies. เข้าถึงได้จาก: https://www.sirenergies.com
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลงานที่ตีพิมพ์ในวารสารนิติศาสตร์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สงวนสิทธิในการเผยแพร่ผลงานที่ตีพิมพ์ในแบบรูปเล่มและทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์อื่นใด
บทความหรือข้อความคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารนิติศาสตร์เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนโดยเฉพาะ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และบรรณาธิการไม่จําเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
