การพัฒนารูปแบบกิจกรรมด้วยหลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะองค์รวม ของผู้สูงอายุในวันพระ พื้นที่อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวทางการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุด้วยหลักภาวนา 4 (2) พัฒนารูปแบบกิจกรรมด้วยหลักภาวนา 4 เพื่อส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุในวันพระ และ (3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบกิจกรรม เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุที่มาทำบุญในวันพระ จำนวน 25 คน จาก 3 วัดในอำเภอเมืองกาญจนบุรี เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม (= .899) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า (1) แนวทางการส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมควรบูรณาการหลักภาวนา 4 เข้ากับแนวคิดสุขภาวะองค์รวม (2) รูปแบบกิจกรรม "สูงวัย สุขใจ วันพระ" ประกอบด้วย 4 กิจกรรมหลัก ได้แก่ กายภาวนา (จีบมือบริหารสมอง) ศีลภาวนา (สมาทานศีลและฟังธรรม) จิตตภาวนา (ฝึกหายใจและเจริญเมตตา) และปัญญาภาวนา (ธรรมะส่องใจและสนทนาธรรม) ดำเนินการ 8 สัปดาห์ และ (3) ผู้เข้าร่วมมีความพึงพอใจในระดับดีถึงดีมาก โดยกิจกรรมสนทนาธรรมได้รับความพึงพอใจสูงสุด (= 3.50, S.D. = 0.86) ผู้สูงอายุมีคะแนนสุขภาวะทุกมิติในระดับดี โดยสุขภาวะทางปัญญาสูงสุด (
= 3.28) รองลงมาคือสุขภาวะทางกาย (
= 3.10) ทางใจ (
= 2.86) และทางสังคม (
= 2.64) ผู้สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงเชิงบวก สามารถลด ละ เลิกนิสัยไม่ดี มีสุขภาพดีขึ้น และมีความสุขในชีวิตมากขึ้น นอกจากนี้ ผู้วิจัยพัฒนาองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบโมเดล "การเจริญเติบโตของผีเสื้อ" เพื่ออธิบายกระบวนการพัฒนาสุขภาวะองค์รวมผ่านหลักภาวนา 4 อย่างเป็นขั้นตอนและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย. (2567). สถิติประชากรผู้สูงอายุของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงมหาดไทย.
ณญาน นลินขวัญ และคณะ. (2567). การพัฒนาสุขภาวะองค์รวมด้วยหลักภาวนา 4. วารสารพุทธจิตวิทยา, 15(2), 45–62.
บุญเลี้ยง ทุมทอง. (2553). การวิจัยและพัฒนาหลักสูตร. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
บุญเลี้ยง ทุมทอง. (2556). การวิจัยและพัฒนาหลักสูตร. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ประยูร สุยะใจ. (2565). การพัฒนาและทดลองรูปแบบการเสริมสร้างสุขภาวะองค์รวมของครอบครัวและสถาบันทางสังคมตามแนวพุทธจิตวิทยาบูรณาการ. (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ประเวศ วะสี. (2552). สุขภาวะองค์รวม: แนวคิดและการปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.).
พระครูสิริพุทธิศาสตร์ (นพรักษ์ นาเมือง) และคณะ. (2566). การเสริมสร้างสุขภาพจิตของผู้สูงอายุด้วยวิปัสสนาภาวนา. วารสารพุทธจิตวิทยา, 8(1), 1–18.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระไพศาล วิสาโล. (2550). พุทธศาสนากับการพัฒนาคุณภาพชีวิต. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโกมลคีมทอง.
อุนเอื้อ สิงห์คำ และคณะ. (2557). กระบวนการและผลของการสร้างเสริมสุขภาวะองค์รวมวิถีพุทธ. วารสารสาธารณสุข, 44(3), 321–335.
Erikson, E. H. (1982). The life cycle completed. New York, NY: W. W. Norton & Company.
Glushich, A., DeMaranville, J., Wongpakaran, T. and Wongpakaran, N. (2025). Synergistic effects of Buddhist five precepts and death contemplation on inner strengths and mental health in elderly Thai meditators. BMC Psychology, 13, 1342.
Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: Theory, research, practice. New York, NY: Guilford Press.
Payutto, P. A. (2017). Buddhadhamma: Natural laws and values for life. Bangkok: Buddhadhamma Foundation.
Phra Chotipanyo. (2025). The role of Buddhist temples and religious activities in promoting mental health among older adults in Thai communities. Journal of Buddhist Psychology, 6(1), 55–72.
Prochaska, J. O. and DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390–395.
Thanatchawalai. (2024). Buddhist principles for promoting well-being and elderly care in families. Journal of Aging Studies, 29(2), 101–117.
Tuckman, B. W. (1965). Developmental sequence in small groups. Psychological Bulletin, 63(6), 384–399.
Vorrapañño, P. and Suwanprateep, S. (2025). Vipassanā meditation and holistic well-being among older adults in Thailand. Journal of Aging and Health, 37(1–2), 89–108.
World Health Organization. (2015). World report on ageing and health. Geneva: World Health Organization.
