ความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย : ศึกษากรณีความรับผิดในตัวผลิตภัณฑ์ของกลุ่มประเทศ CLMVT (ราชอาณาจักรกัมพูชา สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมาร์ สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม และประเทศไทย)

บทคัดย่อ

           งานวิจัยฉบับนี้มุ่งศึกษาปัญหาทางกฎหมายที่เกิดจากความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยของกลุ่มประเทศ CLMVT (ราชอาณาจักรกัมพูชา สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม และประเทศไทย) ซึ่งเป็นกลุ่มประเทศที่ด้อยพัฒนากว่าประเทศไทย มีเขตพื้นที่ติดต่อและค้าขายกับประเทศไทยและมีวัฒนธรรมใกล้เคียงกัน เมื่อเกิดการรวมกลุ่มกันในภูมิภาคอาเซียนก็เกิดตลาดในภูมิภาคขนาดใหญ่ขึ้น การผลิต การส่งออกและการบริการต่าง ๆ เป็นไปอย่างเสรีมากขึ้น ทำให้เกิดปัญหาในการควบคุมคุณภาพของสินค้าและบริการ เสนอแนวทางการจัดทำข้อกำหนดอาเซียนว่าด้วยความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย เพื่อทำให้กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคเป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยนำหลักความรับผิดโดยเคร่งครัด (strict liability) มาปรับใช้ เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยในภูมิภาคอาเซียน

            จากการศึกษาพบว่า เมื่อเริ่มใช้กฎหมายเกี่ยวกับความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยของกลุ่มประเทศ CLMVT เกิดปัญหาทางกฎหมาย ดังต่อไปนี้ ประการแรก คือ ปัญหาเกี่ยวกับเงื่อนไขความรับผิดของผู้ประกอบการในความชำรุดบกพร่องของสินค้า เนื่องจากประเทศสมาชิกอาเซียนมีทั้งประเทศที่มีกฎหมายและไม่มีกฎหมายกำหนดความรับผิดต่อความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยภายในประเทศของตน ประการที่สอง คือ ปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดข้อยกเว้นและข้อจำกัดความรับผิดของผู้ประกอบการไว้ในสัญญา คู่มือ หรือใบรับประกันสินค้า ซึ่งเป็นข้อยกเว้นหรือการจำกัดความรับผิดที่ไม่เป็นธรรม เอาเปรียบผู้บริโภค หรือขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ประการที่สาม คือ ปัญหาเกี่ยวกับองค์กรในการให้ความคุ้มครองผู้บริโภคและหน่วยงานที่รับผิดชอบฟ้องคดีแทนผู้บริโภค บางประเทศในอาเซียนไม่มีการจัดตั้งองค์กรของรัฐขึ้นเพื่อให้ความคุ้มครองผู้บริโภค ผู้บริโภคที่ได้รับความเสียหายจากการใช้สินค้าที่ไม่ปลอดภัยต้องดำเนินคดีฟ้องผู้ประกอบการและผู้ผลิตด้วยตนเอง ทำให้เกิดภาระด้านค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี และประการที่สี่ คือ ปัญหาเกี่ยวกับการฟ้องคดีตามหลักกฎหมายแพ่งในเรื่องสัญญาซื้อขายและสัญญาเช่าซื้อซึ่งต้องฟ้องต่อศาลแพ่ง ภาระการพิสูจน์ที่ต่างกัน การนำหลักความรับผิดเด็ดขาดมาใช้และอำนาจศาลที่จะบังคับให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทน และประเด็นสุดท้าย คือ ข้อแตกต่างของการดำเนินกระบวนพิจารณาแบบสามัญกับกระบวนการดำเนินคดีแบบกลุ่ม

            ดังนั้น ได้เสนอแนะให้นำหลักการตามกฎหมายของสหภาพยุโรปและแนวคิดของประเทศ CLMVT ที่น่าสนใจมาปรับใช้เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในในกลุ่มประเทศอาเซียนได้อย่างเหมาะสม โดยลดความแตกต่างในกฎหมายของแต่ละประเทศ เพื่อยกระดับกฎหมายของกลุ่มประเทศอาเซียนให้เกิดมาตรฐานในการคุ้มครองผู้บริโภคที่ได้รับความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยในระดับเดียวกัน โดยนำหลักเรื่องความรับผิดเด็ดขาดมาใช้ และกำหนดข้อยกเว้นความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยในกลุ่มประเทศอาเซียนว่าต้องมีมาตรฐานขั้นต่ำในระดับเดียวกัน ให้ประเทศสมาชิกอาเซียนทั้ง 10 ประเทศ จัดตั้งองค์กรของรัฐหรือองค์กรเอกชนซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคขึ้น และลงนามรับรองในสนธิสัญญาหรืออนุสัญญาและอนุวัติไปใช้เป็นกฎหมายภายในประเทศของตน