แนวคิดพุทธจักรวาลวิทยาในการวางผังวัดอินทราวาส อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่

Main Article Content

ชุติมา สุคัณธสิริกุล

บทคัดย่อ

แนวคิดพุทธจักรวาลวิทยาที่ปรากฏในการวางผังวัดอินทราวาส อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ มิได้เน้นแนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลคติในการวางผังวัดดังเช่นวัดหลวง เนื่องจากการวางรูปแบบอาคารต่างๆของวัดในบางส่วนมิได้ถูกจัดวางตำแหน่งทิศทางให้สอดคล้องกับรูปแบบ  พุทธจักรวาลคติในการวางผังวัดโดยทั่วไป หรือรูปแบบเฉพาะของพุทธจักรวาลคติในการวางผังวัดล้านนาแต่อย่างใด  แนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลวิทยาที่ปรากฏในการวางผังวัดไม่ครอบคลุมความหมาย ลักษณะ องค์ประกอบ โครงสร้างของพุทธจักรวาลวิทยาทั้งหมด เนื่องจากมีองค์ประกอบของวัดบางส่วนที่สอดคล้องและไม่สอดคล้องกับแนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลวิทยา  อีกทั้งไม่สามารถแทนค่าสัญลักษณ์ตามแนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลวิทยาได้อย่างชัดเจน เพราะจากการศึกษาแนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลวิทยาของผู้วิจัยและการสัมภาษณ์ปราชญ์เชิงลึกทางพระพุทธศาสนา สามารถนำแนวคิดดังกล่าวไปแทนค่าองค์ประกอบของวัดได้หลายอย่างด้วยกัน อาทิ ระเบียงคดรอบพระวิหารทรงพื้นเมืองล้านนาสามารถแทนสัญลักษณ์เป็นเสมือนกำแพงจักรวาล หากแทนพระวิหารทรงพื้นเมืองล้านนาเป็นเขาพระสุเมรุ ในขณะเดียวกัน ระเบียงคดรอบพระวิหารทรงพื้นเมืองล้านนายังสามารถแทนค่าเป็นทวีปใหญ่ทั้ง 4 ที่ล้อมรอบเขาพระสุเมรุได้    อีกด้วย แต่ในทางกลับกันก็อาจไม่สามารถแทนค่าระเบียงคดของวัดอินทราวาสเป็นทวีปใหญ่ทั้ง 4  อันได้แก่ ชมพูทวีปที่ตั้งอยู่ทางทิศใต้ อปรโคยานทวีปที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตก อุตตรกุรุทวีปที่ตั้งอยู่ทางทิศเหนือ และปุพพวิเทหทวีปที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกได้อย่างสมบูรณ์ เนื่องจากขาดระเบียงคดทางด้านทิศตะวันออก


เมื่อวิเคราะห์โดยภาพรวม การวางผังวัดอินทราวาส เน้นประโยชน์ใช้สอยมากกว่า ใช้แนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลวิทยาโดยตรง และเมื่อการวางผังวัดไม่เป็นไปตามแนวคิดเรื่องพุทธจักรวาลวิทยาได้อย่างชัดเจน ผู้วิจัยมีทัศนะว่าวัดอินทราวาสอาจจะใช้คติพระรัตนตรัยในการวางผังวัดตามแบบอย่างของล้านนาที่แสดงให้เห็นถึงความหมายในเชิงสัญลักษณ์ขององค์ประกอบในวัด

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

บท
บทความ

References

พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พิมพ์เฉลิมพระเกียรติสมเด็จ
พระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ เนื่องในงานมหามงคลสมัยเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ 12 สิงหาคม 2535. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส (นิธิบุณยากร). (2550). พุทธจักรวาลวิทยา. กรุงเทพฯ:
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วชิรญาณวโรรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า. (2539). สารานุกรมพระพุทธศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ 2).
กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
วรลัญจก์ บุณยสุรัตน์. (2542). รายงานการวิจัย เรื่อง การศึกษารูปแบบวิหารทรงปราสาทในเขต
ภาคเหนือ. เชียงใหม่: ภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
วรลัญจก์ บุณยสุรัตน์. (2544). วิหารล้านนา. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ วิทยาลัยครูเชียงใหม่. (2535). วัดสำคัญของนครเชียงใหม่.
เชียงใหม่: ผู้แต่ง.
สมคิด จิระทัศนกุล. (2543). วัด: พุทธศาสนสถาปัตยกรรมไทย. กรุงเทพฯ:
โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อนุ เนินหาด. (2545). 100 ปี อำเภอหางดง. เชียงใหม่: นพบุรีการพิมพ์.

สัมภาษณ์
คุณตวง ค้าขาย ผู้ดูแลวัดอินทราวาส อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่, 13 มีนาคม 2558
พระจันทร์ จกฺกวโร เจ้าอาวาสวัดอินทราวาส อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่, 12 มีนาคม 2558
พระอดุลสีลกิตติ์ เจ้าอาวาสวัดธาตุคำ อำเภอเมืองเชียงใหม่, 16 มีนาคม 2558
อาจารย์สนั่น ธรรมธิ สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 17 มีนาคม 2558