ท้าวจตุโลกบาลสองวัฒนธรรม : การศึกษาเปรียบเทียบสัญลักษณ์และบทบาทภายใต้บริบทวัดไทยและวัดจีนในอำเภอเมืองเชียงใหม่
คำสำคัญ:
ท้าวจตุโลกบาล; วัดไทย; วัดจีน; ศิลปกรรม; อำเภอเมืองเชียงใหม่บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความแตกต่างทางศิลปกรรม สัญลักษณ์ และบทบาทของท้าวจตุโลกบาลในวัดไทยและวัดจีนในอำเภอเมืองเชียงใหม่ ที่เป็นการเปรียบเทียบด้านศาสนศิลป์ระหว่างวัฒนธรรมไทย-จีน การศึกษาครั้งนี้ดำเนินการเก็บข้อมูลท้าวจตุโลกบาลในวัดไทยและวัดจีน โดยการลงพื้นที่ภาคสนาม เพื่อถ่ายภาพเก็บข้อมูล และนำข้อมูลทั้งหมดมาวิเคราะห์จุดเด่นทางศิลปกรรม สัญลักษณ์และบทบาทของท้าวจตุโลกบาลที่ปรากฏในวัดไทยและวัดจีนในอำเภอเมืองเชียงใหม่ ผลการศึกษาพบว่า ท้าวจตุโลกบาลในวัดไทยมักปรากฏในรูปแบบประติมากรรม จัดตั้งอยู่บริเวณทางเข้าวัดหรือพระอุโบสถ ลักษณะของรูปเคารพสะท้อนศิลปะไทยและล้านนา เน้นความสงบนิ่ง สุขุม และสง่างาม มีท้าวเวสสุวรรณเป็นเทพที่ได้รับความนิยมมากที่สุด โดยมีอาวุธประจำตัวคือกระบองและเครื่องแต่งกายแบบกษัตริย์หรือนักรบที่ประดับลวดลายไทยอย่างประณีต ในขณะที่ท้าวจตุโลกบาลในวัดจีนมักปรากฏในรูปแบบจิตรกรรมฝาผนัง จัดตั้งอยู่บริเวณศาลาแรกหรือประตูวัด ตามคติความเชื่อแบบมหายานที่ยกย่องให้เป็น “ทวารบาลหรือเทพผู้พิทักษ์ประตู” （门神）ภาพวาดเน้นการแสดงออกของสีหน้าและอารมณ์ รวมถึงอิริยาบถที่ทรงพลังและมีชีวิตชีวา ท้าวจตุโลกบาลแต่ละองค์ถืออาวุธที่แตกต่างกัน และงานศิลปกรรมมีลวดลายแบบจีนเป็นองค์ประกอบ ศิลปกรรมของท้าวจตุโลกบาลในวัดไทยและวัดจีนมีความแตกต่างกันทั้งในด้านรูปแบบการนำเสนอ แนวคิดทางศิลปะ และสัญลักษณ์ โดยวัดไทยเน้นความวิจิตรงดงามและความสงบนิ่ง ส่วนวัดจีนเน้นพลังอำนาจและการเคลื่อนไหว ความแตกต่างเหล่านี้สะท้อนถึงอิทธิพลทางวัฒนธรรมและศาสนาที่ส่งผลต่อศิลปะและความเชื่อของทั้งสองวัฒนธรรมได้อย่างชัดเจน
เอกสารอ้างอิง
จอมพณ สมหวัง และ พระสุกฤษฏิ์ ปิยสีโล. (2561). อิทธิพลของท้าวจตุโลกบาลที่มีต่อสังคมพระพุทธศาสนาล้านนา. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 3(1), 15-24.
ปริวัตร ศิระเกียรติสกุล. (2560). ท้าวเวสสุวรรณคือใครในคัมภีร์ทางพุทธศาสนาและฮินดูู. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 14(3), 123-134.
พระทศเทพ ทสธมโม และ พระมหาสากล สุภรเมธี. (2560). การศึกษาเชิงวิเคราะห์บทบาทและหน้าที่ท้าวมหาราชในพุทธปรัชญาเถรวาทตามทรรศนะพระราชพรหมยาน (หลวงพ่อฤาษีลิงดำ). วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์, 5(1), 271-277.
พระครูใบฎีกาวิชาญ วิสุทโธ, พระอธิการวิชาญ อาทโร (มวลทอง), พระสุเทิด ทีปงฺกโร (งามประจบ), พระครูศรีปรีชากร และ ธีรทิพย์ พวงจันทร์. (2565). เวสสุวรรณมหาเทพผู้มั่งคั่งผู้พิทักษ์พุทธศาสนา. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 9(2), 155-162.
วรรธนะ มูลขำ. (2552).พิธีกรรมพื้นบ้านล้านนา: อิทธิพลแนวคิดพุทธศาสนามหายานที่ปรากฏ.วารสารเมืองโบราณ, 35(2),131-141
วันชัย แก้วไทรสุ่น. (2563). จตุโลกบาล: คติความเชื่อเดิม รูปแบบทางความงามทางสุนทรียภาพที่แตกต่างในประเทศอินเดีย จีน ญี่ปุ่น ไต้หวัน และเกาหลีใต้. วารสารศิลปกรรมบูรพา, 23(1), 170-192.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตโต). (2553). ประโยชน์สูงสุดของชีวิตนี้. Journal of Modern Learning Development, 8(9), 453-462.
สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร. (2563). การจัดสร้างประติมากรรม : ท้าวจตุโลกบาล. https://www.finearts.go.th/storage/contents/detail_file/U4QfbwkIkjVMID6VVxwpdOKlU6cki45XrKufCBa7.pdf
Chen Yingying 陈滢滢. (2022). 四大天王图像溯源研究——以北京法海寺为例. 内蒙古师范大学硕士学位论文.
Luo Rufei 骆如菲. (2022). 国家图书馆藏敦煌纸本千佛像考. 世界字教文化, - (4), 128-134.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารปณิธาน
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาของบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารปณิธานถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารปณิธาน ห้ามเผยแพร่ ตัดต่อ แก้ไข หรือนำไปใช้ก่อนได้รับอนุญาต
ผู้สนใจสามารถติดต่อขอเผยแพร่เนื้อหาในวารสารปณิธานได้ที่ panidhana-human@cmu.ac.th
