สมุนไพรพื้นบ้านกับการรักษาโรคคันฉ่องส่องภูมิปัญญาในวรรณกรรมเยาวชนเรื่อง “หมอยาน้อย”
คำสำคัญ:
การรักษาโรค, คันฉ่องส่องภูมิปัญญา, วรรณกรรมเยาวชน, สมุนไพรพื้นบ้าน, หมอยาน้อยบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสมุนไพรพื้นบ้านกับการรักษาโรค คันฉ่องส่องภูมิปัญญาในวรรณกรรมเยาวชนเรื่อง หมอยาน้อย ผลงานการประพันธ์ของ กิติศักดิ์ ศรีแก้วบวร โดยการวิเคราะห์ตัวบทด้วยแนวคิดวรรณกรรมกับการสะท้อนภาพสังคม ผลการศึกษาพบว่า วรรณกรรมเยาวชนเรื่อง หมอยาน้อย สะท้อนการ รักษาโรคด้วยสมุนไพรพื้นบ้านของคนภาคใต้โดยคนโบราณจะนำลักษณะพิเศษเฉพาะของพืชแต่ละชนิดที่มีสรรพคุณทางยามาบำรุงร่างกาย บำบัดอาการเจ็บป่วย หรือนำสมุนไพรมาผสมกันเป็นตำหรับยาพื้นบ้าน แล้วดัดแปลงรูปแบบเพื่อให้สะดวกต่อการนำไปใช้ หรือนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ของชุมชน เพื่อเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจโดยประเด็นดังกล่าวผู้แต่งนำเสนอผ่าน 3 ประเด็น ได้แก่ 1) พันธุ์ไม้พื้นบ้านและสรรพคุณ 2) ตำหรับยาพื้นบ้าน และ 3) การนำสมุนไพรพื้นบ้านไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ซึ่งประเด็นเหล่านี้นอกจากสะท้อนรากเหง้าของภูมิปัญญาท้องถิ่นแล้ว ยังชี้ให้เห็น ว่าวรรณกรรมเยาวชนสามารถเป็นสื่อการเรียนรู้ที่ทรงคุณค่าในการอนุรักษ์ พัฒนาและส่งต่อภูมิปัญญาเกี่ยวกับการรักษาโรคด้วยสมุนไพรพื้นบ้านให้คงอยู่ในบริบทสมัยใหม่ อันเป็นการพัฒนาอย่างยั่งยืนบนรากฐานของวัฒนธรรมท้องถิ่นด้วย
เอกสารอ้างอิง
Boonkajorn, T. (1999). Novels and Thai society (1947–2004). Chulalongkorn University Press.
Chomphuphon, A. (2018). Autobiographical characteristics in Les Années by Annie Ernaux. Journal of Liberal Arts, Silpakorn University, 18(1), 221–245.
Komphirasettho, P. (2018). A study of Buddhist indigenous knowledge on herbal usage in Ban Khok Sanga, Sai Mun Subdistrict, Nam Phong District, Khon Kaen Province (Master’s thesis, Mahachulalongkornrajavidyalaya University).
Lueang-ngam, P., & Yaemyim, W. (2024, January–April). Guidelines for preserving indigenous knowledge of local herbal plant usage: A case study of Ban Napa Nanad, Khao Kaeo Subdistrict, Chiang Khan District, Loei Province. MCU Ubon Review, 9(1), 971–981.
Netayan, K. (2008). Thai traditional medical wisdom appearing in literature during the reign of King Phutthaloetla Naphalai (Master’s thesis, Srinakharinwirot University).
Pintong, T. (2006). Literature and Thai society. Ramkhamhaeng University Press.
Royal Academy. (2013). Royal Institute Dictionary 2011 Edition. Nanmee Books.
Rujjanawet, C., Kanchanaphot, D., & Amornlertpisan, D. (Eds.). (2006). 20 Years of the Princess Maha Chakri Sirindhorn Herbal Garden. PTT Public Company Limited
Srikaewbawon, K. (2018). Mho Ya Noi. Triple Group.
Srisawat, S., Sukchan, P., Pradapsaeng, J., & Limcharoen, S. (2013). Local medicinal plants and indigenous knowledge applied in folk medicine in the southern border provinces. Princess of Naradhiwas University Journal, 5(4), 14–27.
Suraphan. (2025). Treating chronic diseases at all levels with herbs: Safe and drug-free for life. Retrieved May 1, 2025, from https://suraphanclinic.com/blogs/1
Tharawet, W., & Sothip, M. (2024, October). Presentation strategies of ecocentricawareness in children's literature: A case study of “Mho Ya Noi” by Kitisak Srikaewbawon. Journal of Social Sciences and Culture, 8(10), (pp 124–136).
Jongwutiwes, K., Nillapan, M., Chalongsuk, R., Thammetar, T., & Sangwattanakul, W. (2000). The development of learning process on local herb in the Plakmailai community, Kampangsaen District, Nakhon Pathom (Research report).
