การออกแบบนิทรรศการเสมือนจริงเพื่อนำเสนอภูมิปัญญาการทำเหมืองพลอยแบบโบราณของจังหวัดจันทบุรี (Virtual exhibition design for presenting the wisdom of traditional gemstone mining in Chanthaburi province)

Abstract

ในปัจจุบันการขุดพลอยแบบโบราณของจังหวัดจันทบุรีหาดูได้ยาก ผู้วิจัยเห็นว่าหากนำเอาเทคโนโลยีความเสมือนจริงร่วมกับเทคนิคการออกแบบงานนิทรรศการได้ จะสามารถช่วยรักษาภูมิปัญญาไว้ให้คนรุ่นหลังต่อไปได้ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน มีวัตถุประสงค์เพื่อออกแบบและประเมินคุณภาพของนิทรรศการเสมือนจริง โดยเก็บข้อมูลจาก 3 กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ 1) ปราชญ์ชาวบ้าน 3 คน ใช้การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้างเป็นเครื่องมือวิจัย 2) ผู้เชี่ยวชาญประเมินคุณภาพงานนิทรรศการ 3 คน ใช้แบบประเมินคุณภาพงานเป็นเครื่องมือ และ 3) คนในชุมชน 97 คน ใช้แบบประเมินความพึงพอใจเป็นเครื่องมือ ผลการวิจัยพบว่า การออกแบบนิทรรศการเสมือนจริงแบ่งห้องจัดแสดงเป็น 4 ห้อง คือ ห้องเล่า ห้องเครื่อง ห้องขุด และห้องโถง โดยใช้สื่อภาพเคลื่อนไหวและภาพกราฟิกประกอบการนำเสนอ โดยมีการปรับลำดับขั้นตอนการทำงานที่ต่างจากการออกแบบนิทรรศการเดิม ในขั้นตอนการเตรียมวัสดุอุปกรณ์การจัดนั้น จะทำหลังจากขั้นตอนการเตรียมสื่อนิทรรศการ เนื่องจากจะต้องใช้งานโปรแกรมเดียวกันกับขั้นตอนการติดตั้งและการจัด ซึ่งทำให้ง่ายในการทำงานต่อเนื่องกัน ผลการประเมินคุณภาพนิทรรศการ พบว่า มีความเหมาะสมในระดับมากทั้งด้านเนื้อหา การออกแบบ และเทคนิคการนำเสนอ โดยเฉพาะด้านเทคนิคมีความเหมาะสมมากที่สุด ทั้งนี้มีข้อเสนอแนะให้ปรับแสงภายในห้องจัดแสดงให้สว่างขึ้น เพิ่มความชัดเจนของตัวอักษร และใช้สื่อจากภาพจริงหรือแอนิเมชันประกอบเนื้อหา เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ของผู้ชม ทั้งนี้ กระบวนการออกแบบดังกล่าวสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับการจัดนิทรรศการ หรือสื่อที่ใช้งานบนเทคโนโลยีเสมือนจริงรูปแบบอื่น ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

At present, traditional gemstone mining in Chanthaburi has become increasingly rare and difficult to observe in situ. The researchers propose that integrating virtual reality (VR) technology with exhibition design methodologies can help preserve this indigenous knowledge for future generations. This research employed a mixed-methods approach to design and assess a virtual exhibition. Data were collected from three groups: 1) three local experts, using structured interviews as the research instrument; 2) three specialists who assessed exhibition quality through an evaluation form; and 3) ninety-seven community members, who completed a satisfaction questionnaire. The virtual exhibition was organized into four galleries, each with a specific focus: the Lao room (story), the Krueang room (tools), the Khud room (gemstone mining), and the Thong room (hall). Animated visuals and graphic media were employed throughout to enhance the presentation. The workflow differed from conventional exhibition design: materials and equipment preparation was conducted after media preparation to allow continuity within the same software environment for installation and setup. Quality assessment results indicated a high level of suitability across content, design, and presentation techniques, with technical aspects receiving the highest evaluation. Recommendations include increasing gallery lighting, improving the readability of typography, and incorporating live-action visuals or additional animations to enhance viewers’ learning. This design process can be effectively applied to other exhibitions or virtual reality-based media to preserve and present cultural knowledge.