ความเข้มแข็งของพรรคการเมืองไทยหลังรัฐประหาร 2549 (The strength of Thai political parties after the 2006 coup)

Abstract

ความเข้มแข็งของพรรคการเมืองไทยมีความสำคัญต่อการเป็นประชาธิปไตย แต่ยังมีการศึกษาน้อย โดยเฉพาะหลังรัฐประหาร 2 ครั้งที่ผ่านมา จึงนำมาสู่ความสนใจของผู้วิจัยเพื่อศึกษา 1) พัฒนาการของพรรคการเมืองไทยจากปี 2489-2568 2) การพัฒนาความเข้มแข็งให้กับพรรคการเมืองหลังรัฐประหาร ปี 2549-2568 และ 3) วิเคราะห์ความสอดคล้องเกี่ยวกับการพัฒนาความเข้มแข็งให้กับพรรคการเมืองกับหลักความเป็นประชาธิปไตยหลังรัฐประหาร ปี 2549-2568 โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาจากเอกสารปฐมภูมิและทุติยภูมิ ผลการศึกษาพบว่า 1) พรรคการเมืองไทยมีพัฒนาการมายาวนานนับจากปี 2489 แต่ขาดความต่อเนื่องในการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองเนื่องจากการเกิดรัฐประหารบ่อยครั้ง 2) พรรคการเมืองไทยมีการปรับตัวดีขึ้น โดยยังคงอยู่รอดและกลับมาดำเนินกิจกรรมทางการเมืองอีกครั้งหลังรัฐประหาร และมีจำนวนพรรคการเมืองที่ดำเนินการอยู่ก่อนการเลือกตั้งเพิ่มขึ้นในช่วงปี 2549-2568 ส่วนการจัดโครงสร้างองค์กรมีการแบ่งหน้าที่ชัดเจน แต่บางส่วนพบปัญหาความเป็นเอกภาพจากความขัดแย้งภายในที่ส่งผลให้เกิดการย้ายพรรคก่อนเลือกตั้ง กรณีความเป็นอิสระยังต้องตรวจสอบเพื่อป้องกันการครอบงำโดยนายทุนพรรค และพบว่าพรรคการเมืองส่วนใหญ่ประสบปัญหาการสร้างและรักษาฐานคะแนนเสียง จึงมีพรรคการเมืองจำนวนน้อยที่ชนะการเลือกตั้ง และ 3) ผลการวิเคราะห์ความสอดคล้องระหว่างการพัฒนาความเข้มแข็งให้กับพรรคการเมืองกับความเป็นประชาธิปไตย พบว่าประเด็นเหล่านี้สอดคล้องกัน โดยเสรีภาพในการรวมกลุ่มและการจัดตั้งองค์กรสอดคล้องกับความสามารถในการปรับตัว ความสลับซับซ้อนขององค์กร ความเป็นเอกภาพและการรวมศูนย์ และความเป็นอิสระ ซึ่งประเด็นเหล่านี้ยังคงต้องปรับปรุงแก้ไขเพื่อพัฒนาความเข้มแข็งให้กับพรรคการเมือง
 
The strength of Thai political parties is crucial to democratic development. However, scholarly attention to this issue remains limited, particularly in the aftermath of the two most recent military coups. This study therefore aims to examine: 1) the development of Thai political parties from 1946 to 2025; 2) the strengthening of political parties from 2006 to 2025; and 3) the alignment between efforts to strengthen political parties and democratic principles from 2006 to 2025. This research employs a qualitative approach through content analysis of primary and secondary documents. The findings reveal that: 1) Thai political parties have developed continuously since 1946; however, they have lacked continuity in their political activities due to frequent military coups. 2) Thai political parties have shown improved adaptability, as most were able to survive and resume political activities after coups, and the number of active parties prior to elections increased during 2006–2025. Organizational structures have become more clearly defined; however, internal unity remaines problematic due to internal conflicts, which have led to party switching before elections. In terms of autonomy, political parties still require monitoring to prevent domination by financial elites. Moreover, most parties face difficulties in building and maintaining voter bases, resulting in only a small number achieving electoral success. 3) The analysis of alignment between party strengthening and democratic principles indicates that these aspects are generally consistent. Freedom of association and organization corresponds with adaptability, organizational complexity, internal unity, centralization, and autonomy. However, these aspects still require improvement to further strengthen political parties.