การพัฒนาผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์จากศิลปะทวารวดีเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้กับผู้ประกอบการในจังหวัดนครปฐม (The development of creative products from Dvaravati art to create added economic value for entrepreneurs in Nakhon Pathom province)

Abstract

ศิลปะทวารวดีเป็นทุนวัฒนธรรมสำคัญของจังหวัดนครปฐมที่มีศักยภาพในการสร้างมูลค่าเพิ่ม แต่ยังถูกนำมาต่อยอดเชิงผลิตภัณฑ์อย่างจำกัด การวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ร่วมสมัยจากศิลปะทวารวดีที่มีคุณค่าและมูลค่าทางเศรษฐกิจ 2) พัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการ และ 3) พัฒนากระบวนการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์สำหรับผู้ประกอบการวัฒนธรรมในจังหวัดนครปฐม ใช้การวิจัยแบบผสมผสาน 4 ขั้นตอน ได้แก่ การสังเคราะห์ทุนวัฒนธรรม การวิเคราะห์ศักยภาพผู้ประกอบการ การพัฒนาต้นแบบแบบมีส่วนร่วมและทดลองตลาด และการประเมินผลิตภัณฑ์ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย ผู้ประกอบการ 13 ราย และผู้บริโภค 100 คน เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า ศิลปะทวารวดีสามารถเป็นองค์ประกอบการออกแบบและพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ผลิตและจำหน่ายได้จริง 13 ผลิตภัณฑ์ ครอบคลุมกลุ่มผ้าและเครื่องแต่งกาย ของใช้และของตกแต่ง อาหาร และหนังสือสำหรับเยาวชน ผลการประเมินจากผู้ประกอบการ พบว่า ด้านการสื่อสารศิลปะทวารวดี อยู่ในระดับมาก (X̅ = 4.45, S.D. = 0.77) ด้านการผลิต อยู่ในระดับมาก (X̅ = 4.46, S.D. = 0.74) ส่วนด้านเศรษฐกิจ อยู่ในระดับมากที่สุด (X̅ = 4.77, S.D. = 0.47) ตามลำดับ ผู้บริโภคประเมินด้านการออกแบบจากศิลปะทวารวดี อยู่ในระดับมาก (X̅ = 4.47, S.D. = 0.58) และด้านเศรษฐกิจ อยู่ในระดับมากที่สุด (X̅ = 4.70, S.D. = 0.51) ผลิตภัณฑ์มียอดจำหน่าย 1,196,713 บาท ณ วันที่ 17 กันยายน 2568 นอกจากนี้ ยังสังเคราะห์ได้แบบจำลอง CCPD ประกอบด้วย ฐานทุนวัฒนธรรม การตีความและพัฒนาแนวคิดร่วมกับผู้ประกอบการ การพัฒนาต้นแบบให้สอดคล้องกับการผลิต และการทดสอบตลาดซึ่งสรุปได้ว่าการออกแบบแบบมีส่วนร่วมบนฐานทุนวัฒนธรรมช่วยสร้างอัตลักษณ์ผลิตภัณฑ์ พัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการ และเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจควบคู่กับการสืบสานคุณค่าทางวัฒนธรรม

Dvaravati art represents an important form of cultural capital in Nakhon Pathom province, with considerable potential for creating economic value. However, its application in product development remains limited. This study aimed to 1) create contemporary products based on Dvaravati art that possess cultural and economic value, 2) enhance entrepreneurs’ capacity, and 3) develop a product development process for cultural entrepreneurs in Nakhon Pathom province. A mixed-methods research design was employed, and the study was conducted in four stages: 1) cultural capital synthesis, 2) analysis of entrepreneurial capacity, 3) participatory prototype development and market testing, and 4) product evaluation. The participants comprised 13 entrepreneurs and 100 consumers. The research instruments were assessed for content validity. Data were analyzed using content analysis, means, and standard deviations. The findings revealed that Dvaravati art could be incorporated into the design elements of 13 products that were feasible to produce and sell. These products encompassed textiles and apparel, household and decorative items, food products, and a book for young readers. According to the entrepreneurs’ evaluations, the communication of Dvaravati art through the products was rated at a high level (X̅ = 4.45, S.D. = 0.77), as was the production dimension (X̅ = 4.46, S.D. = 0.74), whereas the economic dimension was rated at the highest level (X̅ = 4.77, S.D. = 0.47). Consumers rated the design based on Dvaravati art at a high level (X̅ = 4.47, S.D. = 0.58) and the economic dimension at the highest level (X̅ = 4.70, S.D. = 0.51). As of 17 September 2025, the products had generated total sales of 1,196,713 baht. In addition, the Cultural Capital Product Development (CCPD) Model was synthesized from the research findings. The model comprises four components: 1) establishing a cultural capital foundation, 2) interpreting cultural capital and collaboratively developing concepts with entrepreneurs, 3) developing prototypes that consider production feasibility, and 4) conducting market testing. The findings indicate that participatory design grounded in cultural capital can strengthen product identity, enhance entrepreneurs’ capacity, and expand economic opportunities while preserving cultural values.