กระบวนการรื้อฟื้นประเพณียกขันหมากปฐม และการสืบสานมรดกวัฒนธรรมชุมชนคลองแดน

บทคัดย่อ

งานวิจัยชิ้นนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมาและขั้นตอนพิธีกรรมของประเพณียกขันหมากปฐม ชุมชนคลองแดน จ.นครศรีธรรมราช และ จ.สงขลา 2) สร้างกระบวนการจัดกิจกรรมรื้อฟื้นประเพณียกขันหมากปฐม และ 3) ประเมินกิจกรรมและเสนอแนวทางสืบสานประเพณียกขันหมากปฐม เป็นงานวิจัยแบบผสมผสาน ในเชิงคุณภาพ ใช้การสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลคือ ปราชญ์ชุมชน จำนวน 5 คน และการประชุมกลุ่มย่อยแกนนำชุมชนและตัวแทนชุมชน จำนวน 20 คน โดยเลือกแบบเจาะจง (purposive sampling) ในเชิงปริมาณ ผู้ตอบแบบสอบถามปลายปิดและปลายเปิด จำนวน 10 คน เป็นผู้ทรงคุณวุฒิสื่อมวลชนและตัวแทนนักท่องเที่ยวที่เข้าร่วมกิจกรรม โดยเลือกแบบเจาะจง (purposive sampling) การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยวิธี coding  analysis และเชิงปริมาณ ใช้การประมวลผลวิเคราะห์ข้อมูลเชิงสถิติ ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัย พบว่า (1) ประเพณียกขันหมากปฐมเป็นการจำลองการแต่งงานแบบโบราณที่มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา มีลักษณะเป็นการเรี่ยไรหาเงินเข้าวัด โดยในการจัดพิธี สมมติเอาวัดเป็นสถานที่ประกอบพิธีแต่งงานและเป็นบ้านเจ้าสาว (2) กระบวนการรื้อฟื้นโดยชุมชน 4 ขั้นตอน ประกอบด้วย 1) แกนนำหารือร่วมกัน ประกอบด้วยคณะนักวิจัยและชุมชน เจ้าอาวาสวัดคลองแดน ปราชญ์ชุมชน และผู้นำชุมชน 2) ขยายผลสร้างการมีส่วนร่วม: ผู้นำสื่อสารสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อวางแผนการจัดกิจกรรมด้วยชุมชนเอง 3) ขอแรงหนุนเสริมจากหน่วยงานในพื้นที่ ได้แก่ คณะกรรมการวัดคลองแดน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและตัวแทนชุมชนในพื้นที่ทั้งสองจังหวัด  และ 4) สื่อสารภายในสู่ภายนอกสร้างการรับรู้และมีส่วนร่วม และ (3) ผู้ตอบแบบสอบถามพึงพอใจทุกด้านโดยรวมอยู่ในระดับมาก ด้วยค่าเฉลี่ย 3.95 แนวทางสืบสานประเพณีนี้ จะต้องสร้างจิตสำนึกแก่คนในชุมชน การได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และจัดทำเป็นสื่อคู่มือให้ความรู้เกี่ยวกับประเพณีดังกล่าว