การพัฒนากระบวนการงบประมาณแผ่นดิน ภายใต้หลักวินัยการเงินการคลังและหลักความคุ้มค่า
คำสำคัญ:
กระบวนการงบประมาณ, วินัยทางการคลัง, ความคุ้มค่า, ประชานิยม, กรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างงบประมาณรายจ่ายประจำปีบทคัดย่อ
กระบวนการงบประมาณแผ่นดินของประเทศไทยมีกฎหมายและองค์กรที่เกี่ยวข้องจำนวนมาก เช่น รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พระราชบัญญัติวินัยการเงินการคลังของรัฐ พ.ศ. 2561
สำนักงบประมาณรัฐสภา หรือคณะกรรมการนโยบายการเงินการคลังของรัฐ การจัดทำกฎหมายและจัดตั้งองค์กรที่เกี่ยวข้องกับการคลังและงบประมาณเหล่านี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อให้กลไกทางการคลังและงบประมาณของประเทศไทยดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ดี กระบวนการงบประมาณแผ่นดินของประเทศไทยยังมีความจำเป็นที่ต้องพัฒนากลไกวินัยทางการคลังและหลักความคุ้มค่าอีกหลายด้าน เนื่องจากในทางปฏิบัติยังพบแนวโน้มของรัฐบาลในการดำเนินนโยบายประชานิยม บทบาทของคณะกรรมาธิการรัฐสภาด้านงบประมาณที่มีข้อจำกัด หรือการติดตามตรวจสอบงบประมาณที่ยังไม่มีส่วนร่วมจากประชาชนมากนัก
บทความวิจัยนี้ มุ่งศึกษาถึงการพัฒนาวินัยทางการคลังและหลักความคุ้มค่าเพื่อให้กระบวนการงบประมาณมีประสิทธิภาพและมีเสถียรภาพทางการคลัง โดยทำการศึกษาเปรียบเทียบกับประเทศตัวอย่างจำนวน 4 ประเทศ ในขั้นตอนการจัดทำงบประมาณ การพิจารณางบประมาณ การบริหารงบประมาณ และการตรวจสอบงบประมาณ ผลการศึกษานำมาสู่ข้อเสนอแนะในเรื่องการพัฒนากระบวนการด้านข้อมูลของเอกสารงบประมาณ การพัฒนากลไกของสำนักงบประมาณ การพัฒนากระบวนการทางรัฐสภาด้านงบประมาณ และการพัฒนากลไกติดตามตรวจสอบโครงการประชานิยม
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมาธิการศึกษาการจัดทำและติดตามการบริหารงบประมาณ สภาผู้แทนราษฎร, ‘ระบบงบประมาณไทย: สภาพปัญหาและข้อเสนอเพื่อการปฏิรูป’ (รายงานผลการศึกษาต่อสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร 2568).
พลอยแก้ว แสงรุ่ง, ‘หน้าที่และอำนาจของผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการตรวจเงินแผ่นดิน พ.ศ. 2561’ (วิทยานิพนธ์, นิติศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2562).
ภัทรวรินทร์ บุญชู, ‘ปัญหาการควบคุมตรวจสอบวินัยการเงินการคลังของรัฐภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560’ (วิทยานิพนธ์, นิติศาสตรดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2562).
วงศ์พันธ์ อมรินทร์เทวา, แจกเงินถ้วนหน้า คนละหลายหมื่นบาท ต่อเนื่องหลายปี : สิงคโปร์ทำได้อย่างไรโดยไม่กู้มาแจก? สืบค้นจาก https://www.the101.world/singapore-cash-payout/ สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2568.
สมชัย สัจจพงษ์ และคณะ, ‘การศึกษาวินัยทางการคลังของประเทศไทย (อดีตสู่ปัจจุบัน) และแนวทางในการเสริมสร้างวินัยทางการคลังตามหลักสากล’ (รายงานเสนอต่อสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง, กันยายน 2551).
สำนักงบประมาณ, ‘งบประมาณสำหรับประชาชน’ <https://www.bb.go.th/topic.php?gid=1378&mid=987> สืบค้นเมื่อ 30 มิถุนายน 2568.
สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน, ‘ข้อมูลจากรายงานผลการปฏิบัติงาน สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567’ (2568).
สำนักงานบริหารหนี้สาธารณะ, ‘หนี้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ณ เดือนพฤษภาคม 2568 จำนวน 40,619.84 ล้านบาท’ <https://www.pdmo.go.th/th/public-debt/debtoflocal> สืบค้นเมื่อ 10 กรกฎาคม 2568.
สุปรียา แก้วละเอียด, กฎหมายการคลัง: ภาคงบประมาณแผ่นดิน, (พิมพ์ครั้งที่ 2, วิญญูชน 2565).
เอื้ออารีย์ อิ้งจะนิล, ‘การปฏิรูปกฎหมาย บทสำรวจกรณีศึกษาต่างประเทศและไทย: สาธารณรัฐฝรั่งเศส’ (สถาบันพระปกเกล้า 2566).
เอื้ออารีย์ อิ้งจะนิล, หลักกฎหมายการคลัง, (พิมพ์ครั้งที่ 2, วิญญูชน 2565).
A quoi servent les lois de programmation des finances publiques? <https://www.fipeco.fr/fiche/Comment-am%C3%A9liorer-la-pluriannualit%C3%A9-budg%C3%A9taire-%3F#:~:text=1)%20Les%20dispositions%20qui%20r%C3%A9sultent%20du%20TSCG,dans%20la%20loi%20de%20programmation%20pour%202023%2D2027> สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2568.
Audit General’s Office, ‘What is Public Accountability?’ (2018) <https://www.ago.gov.sg/files/Other%20Publications/WhatIsPAcc.pdf> สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2568.
Chèque énergie (gaz, chaleur, électricité) <https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F33667> สืบค้นเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568.
Congress, ‘Introduction to the Federal Budget Process’ (Congressional Research Service 2023) 19. <https://www.congress.gov/crs-product/R46240>สืบค้นเมื่อ 5 พฤษภาคม 2568.
Cour des comptes, ‘Cour des comptes, Rôle et activités’ <https://www.ccomptes.fr/fr/cour-des-comptes/nous-decouvrir/role-et-activites> สืบค้นเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568.
E.Comolet et B.Saltzmann, ‘L’organisation budgetaire des Etats-Unis’, Mission économique de Washington (juillet 2006).
George Kopits and Steven Symansky, ‘Fiscal Policy Rules: Occasional paper 162’ (International Monetary Fund 1998).
Government Performance and Results Act (GPRA) <https://www.federalreserve.gov/publications/gpra.htm> สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2568.
Guidance The Green Book (2022) Updated 16 May 2024
<https://www.gov.uk/government/publications/the-green-book-appraisal-and-evaluation-in-central-government/the-green-book-2020> สืบค้นเมื่อ 2 พฤษภาคม 2568.
Haut Conseil des Finances Publique, ‘Missions’ <https://www.hcfp.fr/Missions> สืบค้นเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568.
Jón R. Blöndal, ‘Budgeting in Singapore’ (Vol.6 No.1, OECD Journal on Budgeting 2006).
La loi organique relative aux lois de finances (LOLF) <https://www.budget.gouv.fr/reperes/lolf/articles/loi-organique-relative-aux-lois> สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2568.
Le projet de loi de finances (PLF), comment ça marche? <https://www.economie.gouv.fr/actualites/le-projet-de-loi-de-finances-comment-ca-marche#>สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2568.
Les mission de la Cour des comptes, Ministère de l’Économie, des Finances et de la Souveraineté industrielle et numérique <https://www.economie.gouv.fr/facileco/cour-des-comptes-missions-controle-comptes-publics> สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2568.
Manhohan S.Kumar and Teresa Ter-Minassian, ‘Fiscal Discipline: Key Issues and Overview’ (International Monetary Fund 2007).
Ministry of Finances, ‘Public Funds Accountability’ <https://www.mof.gov.sg/news-publications/parliamentary-replies/Public-Funds-Accountability#:~:text=A%20Value%2Dfor%2DMoney%20(VFM)%20Office%2C%20established%20in%202007%2C,the%20internal%20allocation%20of%20their%20block%20budgets> สืบค้นเมื่อ 20 เมษายน 2568.
Mukul G. Asher, Azad Singh Bali and Chang Yee Kwan, ‘Public Financial Management in Singapore: Key Characteristics and Prospects’ (Vol.60 No. 3, The Singapore Economic Review 2015).
National Audit Office, ‘Value for money handbook: A guide for building quality into VFM examinations’ 10. สืบค้นเมื่อ 3 พฤษภาคม 2568.
National Audit Office, Energy bills support schemes ‘undoubtedly successful at protecting majority of consumers’ <https://www.nao.org.uk/press-releases/energy-bills-support-schemes-undoubtedly-successful-at-protecting-majority-of-consumers/#:~:text=Energy%20bills%20support%20successfully%20protected,(NAO)%20report%20has%20found> สืบค้นเมื่อ 4 พฤษภาคม 2568.
NCSL Foundation for State Legislatures, Supreme Court Strikes Down Student Loan Forgiveness Program <https://www.ncsl.org/state-legislatures-news/details/supreme-court-strikes-down-student-loan-forgiveness-program> สืบค้นเมื่อ 9 พฤษภาคม 2568.
OECD, ‘Budget in Singapore in 2025’, (Papers in Budgeting Volume 2025/01).
Office for Budget Responsibility, ‘The cost of the Government’s energy support policies’ <https://obr.uk/box/the-cost-of-the-governments-energy-support-policies/> สืบค้นเมื่อ 4 พฤษภาคม 2568.
Prime d'activité <https://solidarites.gouv.fr/la-prime-dactivite> สืบค้นเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568.
Prime d'activité. <https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/N31477> สืบค้นเมื่อ 8 พฤษภาคม 2568.
Ramu de Bellescize, ‘Le systeme budgetaire du Royaume-Uni’ (LGDJ 2019).
Revues des dépenses publiques : le premier rapport remis au Parlement <https://www.vie-publique.fr/en-bref/290680-revues-des-depenses-publiques-le-premier-rapport-remis-au-parlement.> สืบค้นเมื่อ 7 พฤษภาคม 2568.
The Budget and Parliament, UK Parliament <https://www.parliament.uk/about/how/role/check-and-approve-government-spending-and-taxation/the-budget-and-parliament/> สืบค้นเมื่อ 2 พฤษภาคม 2568.
The Office for Value for Money <https://www.gov.uk/government/collections/the-office-for-value-for-money> สืบค้นเมื่อ 3 พฤษภาคม 2568.
The Office for Value-for-Money, ‘First Report of Session 2024-2025’ 4 <https://committees.parliament.uk/publications/46294/documents/233065/default/> สืบค้นเมื่อ 3 พฤษภาคม 2568.
The Office of Gas and Electricity Markets, ‘Changes to energy price cap between 1 April and 30 June 2025’ <https://www.ofgem.gov.uk/news/changes-energy-price-cap-between-1-april-and-30-june-2025> สืบค้นเมื่อ 4 พฤษภาคม 2568.
Udaybhanu Bhattacharyya, ‘Value-for-Money Audit: Concepts and Applications’ <https://www.researchgate.net/profile/Udaybhanu-Bhattacharyya/publication/378241215_Value-for-Money_Audit_Concepts_and_Applications/links/65cf22eb28b7720cecd331ee/Value-for-Money-Audit-Concepts-and-Applications.pdf>สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2568.
USA.Gov., ‘The federal budget process’ <https://www.usa.gov/federal-budget-process>
Vera Scholz, ‘Value for Money’ (Intrac for civil society 2017) 1 <https://www.intrac.org/resources/value-for-money/> สืบค้นเมื่อ 11 เมษายน 2568.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลงานที่ตีพิมพ์ในวารสารนิติศาสตร์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สงวนสิทธิในการเผยแพร่ผลงานที่ตีพิมพ์ในแบบรูปเล่มและทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์อื่นใด
บทความหรือข้อความคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารนิติศาสตร์เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนโดยเฉพาะ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และบรรณาธิการไม่จําเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
