ปัญหาทางกฎหมายขององค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย หรือ Thai PBS

บทคัดย่อ

องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ Thai PBS เป็นสื่อสาธารณะแห่งแรกของประเทศไทย จัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2551 โดยกำหนดให้ ส.ส.ท. เป็นนิติบุคคล และมีฐานะเป็นหน่วยงานของรัฐที่ไม่ใช่ส่วนราชการหรือรัฐวิสาหกิจตามกฎหมายว่าด้วยวิธีการงบประมาณ แต่ดำเนินการภายใต้ทุน ทรัพย์สิน และรายได้ของ ส.ส.ท. โดย ส.ส.ท. ได้รับการจัดสรรเงินบำรุงองค์การจากผู้มีหน้าที่เสียภาษีตามกฎหมายว่าด้วยสุราและกฎหมายว่าด้วยยาสูบในอัตราร้อยละ 1.5 ของภาษีที่เก็บจากสุราและยาสูบ ไม่เกิน 2,000 ล้านบาทต่อปีให้เป็นรายได้ของ ส.ส.ท. ซึ่งมีวัตถุประสงค์ดำเนินกิจการวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์ ผลิตรายการทางด้านข้อมูลข่าวสาร สารประโยชน์ ทางด้านการศึกษา สาระบันเทิง โดยมุ่งดำเนินการอย่างปราศจากอคติทางการเมืองและผลประโยชน์เชิงพาณิชย์

          แม้การกำหนดให้ ส.ส.ท. มีสถานะเป็น “หน่วยงานของรัฐที่ไม่ใช่ส่วนราชการหรือรัฐวิสาหกิจ” จะไม่แตกต่างกับคำซึ่งใช้เรียกองค์การมหาชนอันเป็นหน่วยงานของรัฐประเภทใหม่ซึ่งปรากฏอย่างเป็นรูปธรรมภายหลังการตราพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 แต่ ส.ส.ท. ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีภารกิจเป็นสื่อสาธารณะมีลักษณะแตกต่างจากองค์การมหาชนอื่นทั้งลักษณะของภารกิจที่เป็นการให้บริการโดยทั่วไปแก่ประชาชน โครงสร้างการบริหารงาน ที่มาของงบประมาณ และความเป็นอิสระจากการกำกับดูแลของรัฐ ทั้งนอกจาก ส.ส.ท. แล้ว ยังมีหน่วยงานของรัฐจำนวนมากที่ไม่สามารถระบุสถานะทางกฎหมายที่ชัดเจนได้ เนื่องจากองค์ความรู้เกี่ยวกับการจัดประเภทหน่วยงานของรัฐทางวิชาการในระบบกฎหมายไทยได้หยุดชะงักลงหลังการตราพระราชบัญญัติองค์การมหาชน พ.ศ. 2542 แต่ในความเป็นจริงกลับมีหน่วยงานของรัฐรูปแบบใหม่เกิดขึ้นมากมายซึ่งไม่สามารถจัดประเภทได้

บทความฉบับนี้จึงนำเสนอสถานะทางกฎหมายของ ส.ส.ท. และปัญหาของ ส.ส.ท. ในด้านต่าง ๆ ซึ่งเกิดจากการจัดตั้งโดยพระราชบัญญัติ และปัญหาจากการไม่สามารถจัดประเภทได้ว่า ส.ส.ท. เป็นหน่วยงานของรัฐประเภทใดในระบบกฎหมายไทย โดยศึกษาเปรียบเทียบกับสื่อสาธารณะของต่างประเทศ เพื่อชี้ให้เห็นถึงองค์ประกอบบางประการของ ส.ส.ท. ที่มิได้มีลักษณะเป็นสื่อสาธารณะอย่างแท้จริง อันนำมาสู่ข้อเสนอแนะในการแก้ไขพระราชบัญญัติองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2551