Theoretical Problems of Right of Retention in Thai Law

กรศุทธิ์ ขอพ่วงกลาง; กิตติภพ วังคำ

Authors

กรศุทธิ์ ขอพ่วงกลาง คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
กิตติภพ วังคำ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

Keywords:

สิทธิยึดหน่วง, หนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครอง, ความระงับของสิทธิยึดหน่วง

Abstract

สิทธิยึดหน่วงเป็นสิทธิประการหนึ่งในกฎหมายไทยซึ่งเจ้าหนี้สามารถบังคับให้เป็นไปตามสิทธิได้ด้วยตนเองโดยไม่จำต้องใช้สิทธิเรียกร้องผ่านศาล โดยที่มีปัญหาทางทฤษฎีเกี่ยวกับสิทธิยึดหน่วงในหลายประการ บทความฉบับนี้ประสงค์จะเสนอแนะแนวทางการตีความเกี่ยวกับสิทธิยึดหน่วงในสองประเด็น

ประเด็นแรก มีแนวทางที่แตกต่างกันในการตีความข้อความ “หนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครอง” อันเป็นลักษณะประการหนึ่งของสิทธิยึดหน่วง ในทางหนึ่ง มีคำอธิบายว่าผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงต้องได้กระทำการบางอย่างแก่ทรัพย์สินเพื่อให้ตนเกิดสิทธิในการยึดหน่วงทรัพย์สินนั้น อีกทางหนึ่ง ซึ่งเป็นแนวทางการตีความที่กว้างกว่าและครอบคลุมแนวทางแรกด้วย อธิบายว่าผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงไม่จำต้องกระทำการที่เป็นประโยชน์แก่ทรัพย์สินที่ครอบครอง เพียงได้ครอบครองทรัพย์สินและทรัพย์สินนั้นเป็นประโยชน์แก่ตนก็เพียงพอในการเกิดสิทธิยึดหน่วงแล้ว

ประเด็นที่สอง สิทธิยึดหน่วงระงับไปเมื่อผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงสูญสิ้นการครอบครอง โดยมีข้อยกเว้นสองประการ คือ ทรัพย์สินอันยึดหน่วงไว้นั้นได้ให้เช่าไปหรือจำนำไว้ด้วยความยินยอมของลูกหนี้ ในประเด็นนี้ นักกฎหมายไทยมิได้อธิบายคำว่า “สูญสิ้นการครอบครอง” อย่างชัดเจน โดยมักจะยกตัวอย่างประกอบกรณีที่ทำให้สิทธิยึดหน่วงระงับ เช่น ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงยินยอมสละการครอบครอง ดังนี้ จึงมีปัญหาว่า กรณีผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงมิได้ยินยอมสละการครอบครอง เช่น ทรัพย์สินที่ครอบครองถูกขโมยไป หรือถูกแย่งคืนไปโดยลูกหนี้ซึ่งเป็นเจ้าของทรัพย์สินนั้น สิทธิยึดหน่วงจะระงับหรือไม่

References

หนังสือ

กมล สนธิเกษตริน, ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 1-6 พร้อมคำแปลภาษาอังกฤษและอภิธาน (พิมพ์ครั้งที่ 5, นิติบรรณาการ 2536) [Kamol Sandhikshetrin, The Civil and Commercial Code Books I-VI and Glossary (5th edn, Nitibannakarn 1993)].

เค เอ ลอว์สัน, กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยการประกันด้วยบุคคลและทรัพย์ (คำสอนชั้นปริญญาตรี มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง 2482) [K A Lawson, Civil and Commercial Law on Person and Real Securities (Bachelor’s Degree Lecture, University of Moral and Political Sciences, University of Moral and Political Sciences Publishing 1939)].

จรัญ ภักดีธนากุล, กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยผลและความระงับแห่งหนี้ (พลสยาม พริ้นติ้ง 2555) [Charan Pakdeethanakul, Civil and Commercial Law on Effects and Extinction of Obligations (Phol Siam Printing 2012)].

—— กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยผลและความระงับแห่งหนี้ (พิมพ์ครั้งที่ 4, กรุงสยาม พับลิชชิ่ง 2563) [Charan Pakdeethanakul, Civil and Commercial Law on Effects and Extinction of Obligations (4th edn, Krung Siam Publishing 2020)].

จิ๊ด เศรษฐบุตร, คำบรรยายวิชากฎหมายแพ่งลักษณะทั่วไปแห่งหนี้ (พิมพ์ครั้งที่ 3, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2519) [Chit Sethabutr, Lecture on the Subject of Civil Law: General Principles of Obligations (3rd edn, Thammasat University 1976)].

จิตติ ติงศภัทิย์ และยล ธีรกุล, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 2 มาตรา 241-452 (เนติบัณฑิตยสภา 2503) [Chitti Tingsabadh and Yol Theerakul, Commentary on Civil and Commercial Law, Book 2, Section 241 – Section 452 (The Thai Bar Under the Royal Patronage 1960)].

ดาราพร ถิระวัฒน์, กฎหมายหนี้: หลักทั่วไป (โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2554) [Daraporn Thirawat, Law of Obligations: General Principles (Faculty of Law, Thammasat University 2011)].

—— กฎหมายหนี้: หลักทั่วไป (สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา 2563) [Daraporn Thirawat, Law of Obligations: General Principles (Institute of Legal Education (Thai bar Association) 2020)].

ถาวร โพธิ์ทอง, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยการประกันด้วยบุคคลและทรัพย์ (มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2522) [Thavorn Phothong, Commentary on Civil and Commercial Law: Personal and Real Rights (Thammasat University 1979)].

ธรรมนูญวุฒิกร, หลวง คำสอนกฎหมายว่าด้วยการประกันด้วยบุคคลและทรัพย์ (มปพ. 2476) [Thammanoon Wutthikorn, Luang Lecture on the Law of Personal and Real Securities (n.p. 1933)].

บัญญัติ สุชีวะ, คำอธิบายกฎหมายลักษณะทรัพย์ (ไพโรจน์ วายุภาพ ผู้ปรับปรุง, พิมพ์ครั้งที่ 17, เนติบัณฑิตยสภา 2559) [Banyat Sucheewa, Commentary on the Law of Property (Pairoj Wayuparb ed, 17th edn, The Thai Bar Under the Royal Patronage 2016)].

ประเสริฐศุภมาตรา (จรูญ), ขุน ลักษณะค้ำประกัน จำนอง จำนำ บุริมสิทธิและสิทธิยึดหน่วง (คำสอนชั้นปริญญาตรี ปีที่ 4, คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มปป.) [Prasertsuphamatra, Khun Suretyship, Mortgage, Pledge, Preferential Right, and Right of Retention (Bachelor’s Degree Lecture (4th Year), Faculty of Economics, Thammasat University n.d.)].

ปรีดี พนมยงค์, บันทึกข้อความสำคัญประกอบด้วยอุทาหรณ์ และคำแนะนำแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 2 (นิติสาส์น 2471-2473) [Pridi Banomyong, Notes of Substance including Illustration and Suggestion on the Civil and Commercial Code (Nitisarn 1928-1930)].

ภาควิชานิติศึกษาทางสังคม ปรัชญา และประวัติศาสตร์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, บันทึกคำสัมภาษณ์พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) (พิมพ์ครั้งที่ 2, วิญญูชน 2557) [Department of Legal Sociology, Philosophy and History, Faculty of Law, Thammasat University, Transcript of Interview of Phraya Manavarajasevi (Plod Vichian Na Songkhla) (2nd edn, Winyuchon 2014)].

ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์, คำอธิบายกฎหมายลักษณะหนี้ (ผลแห่งหนี้) (วิญญูชน 2555) [Sanankorn Sotthibandhu, Commentary on the Law of Obligation (Legal Effects of Obligation) (Winyuchon 2012)].

—— คำอธิบายกฎหมายลักษณะหนี้ (ผลแห่งหนี้) (พิมพ์ครั้งที่ 11, วิญญูชน 2563) [Sanankorn Sotthibandhu, Commentary on the Law of Obligation (Legal Effects of Obligation) (11th edn, Winyuchon 2020)].

สุทธิอรรถนฤมนตร์, พระ กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยการประกันด้วยบุคคลและทรัพย์ (คำสอนชั้นปริญญาตรี, มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง มปป.) [Sutthiatnarumon, Phra Civil and Commercial Law on Person and Real Securities (Bachelor’s Degree Lecture, The University of Moral and Political Sciences n.d.)].

สุนทร มณีสวัสดิ์, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์: หนี้ (พิมพ์ครั้งที่ 4, วิญญูชน 2557) [Sunthorn Manisawat, Commentary on the Civil and Commercial Code: Obligations (4th edn, Winyuchon 2014)].

เสนีย์ ปราโมช, ม.ร.ว. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยทรัพย์สิน (อักษรนิติ 2479) [Seni Pramoj, Civil and Commercial Code on Property (Aksornniti 1936)].

—— ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและหนี้ เล่ม 1 (ภาค 1-2) (มุนินทร์ พงศาปาน ผู้แก้ไขปรับปรุง, พิมพ์ครั้งที่ 4, วิญญูชน 2562) [Seni Pramoj, Commentary on the Civil and Commercial Code: Juristic acts and Obligations Book 1 (Parts 1-2) (Munin Pongsapan ed, 4th edn,

Winyuchon 2019)].

โสภณ รัตนากร, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหนี้: บทเบ็ดเสร็จทั่วไป (กรุงสยาม พริ้นติ้ง กรุ๊พ 2532) [Sophon Rattanakorn, Commentary on the Civil and Commercial Code in relation to Obligations: General Provisions (Krung Siam Printing Group 1995)].

—— คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหนี้: บทเบ็ดเสร็จทั่วไป (พิมพ์ครั้งที่ 11, นิติบรรณการ 2556) [Sophon Rattanakorn, Commentary on the Civil and Commercial Code: Obligations (11th edn, Nitibannakarn 2013)].

อุกฤษ มงคลนาวิน, คำอธิบายกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วย ค้ำประกัน จำนอง จำนำ บุริมสิทธิ์ และสิทธิยึดหน่วง (มปพ. มปป.) 172-187 [Ukrit Mongkolnavin, Commentary on the Civil and Commercial Law: Suretyship, Mortgage, Pledge, Preferential Right and Right of Retention (n.p. n.d.)].

Ludwig Lönholm, The Civil Code of Japan (n.p. 1898).

Robert P Shick, The Swiss Civil Code of December 10, 1907 (effective January 1, 1912) (The Boston Book Company 1915).

บทความ

สารสาสน์ประพันธ์ (ชื้น จารุวัสตร์), หลวง ‘ความสำคัญบางประการเกี่ยวกับสิทธิยึดหน่วง’ (2474) 6 บทบัณฑิตย์ 841 [Sarasaspraphun (Chuen Charuwat), Luang ‘Some Important Aspects in relation to the Right of Retention’ (1931) 6 Bot Bundit 841].

—— ‘ความสำคัญบางประการเกี่ยวกับสิทธิยึดหน่วง’ (2475) 7 บทบัณฑิตย์ 46 [Sarasaspraphun (Chuen Charuwat), Luang ‘Some Important Aspects in relation to the Right of Retention’ (1932) 7 Bot Bundit 46].

อื่น ๆ

—— ‘สิทธิยึดหน่วง: บุคคลสิทธิหรือทรัพยสิทธิ? งานวิชาการรำลึก TU Law Conference ปาฐกถานิติศาสตร์ ธรรมศาสตร์ ชุด ศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี เกษมทรัพย์ ครั้งที่ 5 ประจำปี พ.ศ. 2560’ (สัมมนา, คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 15 พฤศจิกายน 2560) [‘Right of Retention: Personal Right or Real Right? TU Law Conference Series: Professor Dr Preedee Kasemsup Vol. 5 (B.E. 2560)’ (Seminar, Faculty of Law, Thammasat University, 15 November 2017)].

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ, ม.สคก. เอกสาร สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา รายงานประชุมกรรมการร่างกฎหมาย วันที่ 5 กันยายน พ.ศ.2468 [Memorandum of the Committee of Codification, 5 September 1925 (B.E. 2468)].