ความหลากหลายทางชีวภาพระดับชนิดของไม้ต้น และการใช้ประโยชน์ ของชุมชนไทลาวในเขตป่าอนุรักษ์ วัดป่าพรหมประทาน บ้านน้ำคำ ตำบลโนนชัยศรี อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด
DOI:
https://doi.org/10.14456/rcmrj.2018.156144คำสำคัญ:
ป่าชุมชน, ไทลาว, การใช้ประโยชน์, ไม้ต้น, การอนุรักษ์บทคัดย่อ
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้ศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพระดับชนิดของไม้ต้น ค่าความสำคัญทางนิเวศวิทยา และการใช้ประโยชน์จากพืชของชุมชนไทลาวในเขตป่าอนุรักษ์วัดป่าพรหมประทาน บ้านน้ำคำ ตำบลโนนชัยศรี อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2558 – เดือนมีนาคม 2559 ผลการศึกษาพบไม้ต้นทั้งหมด 64 ชนิด 56 สกุล 28 วงศ์ โดยพบวงศ์ Fabaceae มากที่สุด 9 ชนิด รองลงมาคือ วงศ์ Annonaceae 6 ชนิด พืชที่มีดรรชนีความสำคัญ (IVI) มากที่สุดคือ พะยอม (Shorea roxburghii G.Don) 24% รองลงมาคือแดง (Shorea xylocarpa (Roxb.) Taub.) 23.84% ค่า Shannon’s Wiener Index (H’) เท่ากับ 3.35 จากการสัมภาษณ์การใช้ประโยชน์จากผู้ให้ข้อมูล 30 คน พบการใช้ประโยชน์จากไม้ต้นของชุมชนไทลาว 4 ประเภท คือเป็นเชื้อเพลิง 53 ชนิด (82.8%) พืชสมุนไพร 45 ชนิด (70.3%), โครงสร้าง 40 ชนิด (62.5%) และใช้เป็นอาหาร 22 ชนิด (34.4%) ตัวอย่างของพืชที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทั้ง 4 ประเภท เช่น เค็ง (Dialium cochinchinensis Pierre.), มะม่วงป่า (Mangifera caloneura Kurz.) และ คอม (Microcos tomentosa Smith.) ส่วนของพืชที่นำมาใช้มากที่สุดคือลำต้น 55 ชนิด (85.9%) รองลงมา คือ ผล 23 ชนิด (35.9%) ราก 14 ชนิด (21.9%) ใบ 14 ชนิด (21.9%) ดอก 4 ชนิด (6.2%) จากน้ำยาง 3 ชนิด (4.7%) และยอดอ่อน 1 ชนิด (1.6%) ซึ่งพืชที่พบว่าสามารถใช้ประโยชน์ได้เกือบทุกส่วน (มากกว่า 4 ส่วนขึ้นไป) ได้แก่ หมากซ้าน (Dillennia obovata (Blume) Hoogland) มะขาม (Tamarindus indica L.) ผักเม็ก (Syzygium gratum (Wight) S.N. Mitra) ผลการศึกษานี้สามารถนำไปเผยแพร่ให้ชุมชนที่อยู่รอบๆ ป่าอนุรักษ์ในเขตวัดป่าพรหมประทานทราบถึงความสำคัญของป่าแห่งนี้เพื่อก่อให้เกิดการอนุรักษ์อย่างยั่งยืนต่อไป
Downloads
เอกสารอ้างอิง
และจุรีรัตน์ บัวแก้ว. (2557). ป่าเว้น: จารีตรักษาป่าของชุมชนควนโส. วารสารศิลปศาสตร์
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่. 6(2): 45-62.
โกมล แพรกทอง. (2533). แนวความคิดป่าชุมชนในประเทศไทย. ฝ่ายส่งเสริมและพัฒนาป่าชุมชน
กองจัดการที่ดินป่าสงวนแห่งชาติ. กรมป่าไม้, กรุงเทพฯ.
กวินธร เสถียร, นิสาพร วัฒนศัพท์ และเสวียน เปรมประสิทธิ์. (2556). การใช้ประโยชน์ทรัพยากรพรรณพืช
ของชุมชนในพื้นที่เขื่อนสิริกิติ์. วารสารการวิจัยเพื่อพัฒนาชุมชน. 5(1): 74-90.
จตุฏฐาพร เพชรพรหม, ปัญญา หมั่นเก็บ, และธำรงค์ เมฆโหรา. (2556). ความหลากหลายของพืชพรรณ การ
ใช้ประโยชน์และ มูลค่าทางเศรษฐกิจจากป่าชุมชนดอนยาง ตำบลหลักเมือง อำเภอกมลาไสย จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า. 31:2 37-46.
เจนจิรา พวงมาลี และสันติ สุขสอาด. (2557). ศึกษามูลค่าการใช้ประโยชน์ของป่าในป่าชุมชนบ้านเขาเขียว
ตำบลหัวเขา อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารวนศาสตร์. 33(1): 76-84.
ธวัชชัย สันติสุข. (2555). ป่าของประเทศไทย. สำนักงานหอพรรณไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพรรณ
พืช. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
นฤมล กูลศิริศรีตระกูล, เพ็ญพร วินัยเรืองฤทธิ์, ปาจรีย์ ชูประยูร และสินเดิม ดีโต. (2556). ความหลากหลาย
ของชนิดและการใช้ประโยชน์ของพรรณไม้:ป่าชุมชนบ้านท่าทองแดง ตำบลนาโบสถ์ อำเภอวังเจ้า จังหวัดตาก. วารสารวิชาการและวิจัย มทร.พระนคร (ฉบับพิเศษ). การประชุมวิชาการมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ครั้งที่ 5: 98-105.
ยศ สันตสมบัติ. (2542). ความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. ศูนย์
ศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
วุฒิศักดิ์ บุญแน่น. (2550). ความหลากชนิดและพฤกษศาสตร์พื้นบ้านของพืชผักป่าเต็งรัง ในป่าโคกหินลาด
ตำบลแวงน่าง อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม. รายงานวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
สมศักดิ์ สุขวงศ์. (2550). การจัดการป่าชุมชน เพื่อคนเพื่อป่า. ทวีการพิมพ์. กรุงเทพฯ.
ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้. (2554). ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (Thai Plant
Names) เต็ม สมิตินันท์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ประชาชนจำกัด.
สุกัญญา นาคะวงศ์ วรรณชัย ชาแท่น และวิลาวัณย์ พร้อมพรม. (2559). การศึกษาสังคมพืชและการใช้
ประโยชน์ของพรรณไม้บริเวณป่าช้าสาธารณประโยชน์บ้านจาน เทศบาลตำบลทุ่งกุลา อำเภอสุวรรณภูมิจังหวัดร้อยเอ็ด. SDU Res. J. 10 (1): Jan-Apr 2017
สุภาวรรณ วงค์คำจันทร์. (2558). ความหลากหลายทางชีวภาพในป่าชุมชน ตำบลสวนเมี่ยง อำเภอชาติตระการ จังหวัดพิษณุโลก. เพชรบูรณ์สาร. 17(1): 63-74.
สํานักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําริ. (2561). แนวทางการอนุรักษ์ป่าไม้ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 . (ระบบออนไลน์) . แหล่งข้อมูล : https://www.Rdpb.go.th . (25 มีนาคม 2561)
เสน่ห์ จามริก และ ยศ สันตสมบัติ. (2536). ป่าชุมชนในประเทศไทย: แนวทางการพัฒนา เล่ม 1 ป่าฝนเขตร้อนกับภาพรวมของป่าชุมชนในประเทศไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2. สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา. กรุงเทพฯ.
หทัยชนก พรรคเจริญ, มาลิดา ปานทวีเดช, พรพรรณ แกวศรีงาม, บรรพต ตีเมืองสอง, วกรุณา ศรีคลัง
และวรัญญา สุขวงศ . (2555). เทคนิคการสุ่มตัวอย่างและการประมาณค่า. สํานักนโยบายและวิชาการสถิติ กลุ่มระเบียบวิธีสถิติ. กรุงเทพฯ.
อุทิศ กุฏอินทร์. (2541). นิเวศวิทยาพื้นฐานเพื่อการป่าไม้. คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. กรุงเทพ.
Cotton, C. M. (1996). Ethnobotany principlees and applications. New York: John Wiley & Sons., Inc.
Martin, G. J. (1995). Ethnobotany: A method manual. London.: Chapman & Hall.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
1. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ใน “Community and Social Development Journal” ถือเป็นลิขสิทธิ์ของ Community and Social Development Journal มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ และเพื่อให้เผยแพร่บทความได้อย่างเหมาะสมผ่านสื่อสิ่งพิมพ์และอิเล็กทรอนิกส์ ผู้เขียนยังคงถือครองลิขสิทธิ์บทความที่ตีพิมพ์ภายใต้ใบอนุญาต Creative Commons Attribution (CC BY) ซึ่งอนุญาตให้เผยแพร่บทความซ้ำในแหล่งอื่นได้ โดยอ้างอิงต้องอ้งอิงบทความในวารสาร ผู้เขียนต้องรับผิดชอบในการขออนุญาตผลิตซ้ำเนื้อหาที่มีลิขสิทธิ์จากแหล่งอื่น
2. เนื้อหาบทความที่ปรากฏในวารสารเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
