กุมารคำกลอน ของพระเทพโมลี (กลิ่น): การศึกษาเชิงประวัติและลักษณะเด่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาวรรณคดีเรื่อง กุมารคำกลอน ของพระเทพโมลี (กลิ่น) ในลักษณะเชิงประวัติ ลักษณะของตัวบท และลักษณะเด่นของวรรณคดี โดยผู้เขียนได้ศึกษาตัวบทอย่างรอบด้าน เริ่มต้นจากศึกษากวีเชิงประวัติและศึกษาตัวบทอย่างละเอียด ผลการศึกษาพบว่า ด้านสมัยที่แต่ง กุมารคำกลอน สามารถสันนิษฐานได้ 2 ข้อ ข้อสันนิษฐานแรกอาจจะแต่งขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตามความนิยมการแต่งเรื่อง มหาชาติ หรือ มหาเวสสันดรชาดก และข้อสันนิษฐานที่ 2 อาจจะแต่งในปลายสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจนถึงต้นสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ด้านเอกสารที่พบมีทั้งต้นฉบับตัวเขียนสมุดไทย สมุดฝรั่งและฉบับพิมพ์ ฉบับพิมพ์มีการพิมพ์สองครั้ง ชื่อเรื่องต่างกัน แต่รายละเอียดคือเรื่องเดียวกัน ด้านลักษณะของตัวบทแต่งด้วยกลอนเพลงยาว กวีมีความรู้ทางภาษาอย่างดี สามารถใช้ภาษาในการแต่งอย่างไพเราะ สามารถสร้างสรรค์คำใหม่ใช้ในการแต่ง รวมทั้งใช้ภาษาสร้างความเปรียบอย่างมีวรรณศิลป์ ด้านลักษณะเด่นของ กุมารคำกลอน พบว่ามีอยู่ 4 ประการ คือ การได้อิทธิพลจากกัณฑ์กุมารมาแต่งเป็นวรรณคดี การสรรคำเพื่อสร้างอารมณ์ความสะเทือนใจ การนำเสนอความซับซ้อนและความหลากหลายของจิตใจมนุษย์ และการสืบทอดเรื่องพุทธศาสนาในบริบทการสร้างวรรณคดีสมัยรัตนโกสินทร์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ประกาศลิขสิทธิ์จะปรากฏในเกี่ยวกับวารสาร ควรอธิบายสำหรับผู้อ่านและผู้เขียนว่าเจ้าของลิขสิทธิ์เป็นผู้เขียนวารสารหรือบุคคลที่สาม ควรรวมถึงข้อตกลงการอนุญาตเพิ่มเติม (เช่นใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์) ที่ให้สิทธิ์แก่ผู้อ่าน (ดูตัวอย่าง) และควรให้วิธีการรักษาความปลอดภัยหากจำเป็นสำหรับการใช้เนื้อหาของวารสาร
เอกสารอ้างอิง
โคลงกระทู้ของเก่า. (2466). โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. [มหาอำมาตย์ตรี พระยาจรรยายุตกฤตย์
พิมพ์เปนมิตรพลีในงานฉลองอายุครบ 60 เมื่อปีกุญ พ.ศ. 2466]
ชลดา เรืองรักษ์ลิขิต. (2559). อ่านลิลิตพระลอ ฉบับวิเคราะห์และถอดความ. พิมพ์ครั้งที่ 3. ธนาเพรส.
ถิระ สุวรรณาคาร. (2500). อุปกรณ์ภาษาไทย ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์จุลพน. โรงพิมพ์อักษรสาสน์.
(พิมพ์เป็นที่ระลึกในงานฌาปนกิจศพ นางทวาย ปาจีนบูรวรรณ์ ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาส
วันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2500)
ทิพพวรรณ บุญส่งเจริญ. (2565). “คำชี้แจงการจัดพิมพ์หนังสือประชุมเพลงยาว ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ”
ใน ประชุมเพลงยาว ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ. กรมศิลปากร, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.
เทพโมฬี (กลิ่น), พระ. (2468). กุมารคำกลอน. โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ.
ธนิต อยู่โพธิ์. (2568). “ตำนานเทศน์มหาชาติ” ใน สารคดีพุทธศาสนา. กรมศิลปากร, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2538). ปากไก่และใบเรือ ว่าด้วยการศึกษาประวัติศาสตร์-วรรณกรรมต้นรัตนโกสินทร์.
พิมพ์ครั้งที่ 2. แพรวสำนักพิมพ์.
ดวงมน จิตร์จำนงค์. (2568). คุณค่าและลักษณะเด่นของวรรณคดีไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น.
พิมพ์ครั้งที่ 3.สยามปริทัศน์.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (2466). ตำนานคณะสงฆ์. โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. (พระเจ้า
น้องนางเธอพระองค์เจ้าเหมวดี โปรดให้พิมพ์ในงานศพขรัวยายแสง เมื่อปีกุญ 2466)
ตำนานวัดราชสิทธิ วัดโมลีโลก และวัดสังกระจาย. (2472). โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. (พิมพ์แจกในงานกฐิน
พระราชทาน สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงลพบุรีราเมศวร ณ วันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2472)
นามานุกรมพระมหากษัตริย์ไทย. (2555). พิมพ์ครั้งที่ 4. มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา.
นิยะดา เหล่าสุนทร. (2545). “อิทธิพลของอรรถกถาชาดกที่มีต่อวรรณกรรมร้อยกรองของไทย” ใน
พินิจวรรณลักษณ์. ลายคำ, หน้า 87-129.
นิยะดา เหล่าสุนทร. (2553). รัตนมาลา พจนานุกรมแสดงความหมาย สมัย และที่มาของโบราณิกศัพท์. ลายคำ.
ประพัฒน์ ตรีณรงค์และสงวน อั้นคง. (2516). สารานุกรมวรรณคดี. พิมพ์ครั้งที่ 2. ก้าวหน้า.
พจนานุกรมบาลี-ไทย ฉบับภูมิพโลภิกขุ. (2560). โรงพิมพ์มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ.
พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 1 พระองค์เจ้าหญิงมณฑากับพระองค์เจ้าหญิงอุบล. (2466). กุมารคำฉันท์.
โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านารีรัตนา โปรดให้พิมพ์เมื่อปีกุน พ.ศ.2466)
เพลงยาวกลบทและกลอักษร แต่งจาฤกที่วัดพระเชตุพน ในรัชกาลที่ 3. (2465). โรงพิมพ์ไท. (สมเด็จพระมาตุจฉา
เจ้าฯ พระบรมราชเทวี โปรดฯ ให้พิมพ์ในงานเฉลิมพระชันสาครบ 60 ปีบริบูรณ์ เมื่อปีจอ พ.ศ.2465)
มหาชาติคำหลวง. (2460). โรงพิมพ์ไทย. (มหาอำมาตย์ตรี พระยาไพบูลย์สมบัติพิมพ์แจกในงานศพ
เสงี่ยม บุนนาค ผู้พี่ ปีมเสง พระพุทธศักราช 2460)
มหาเวสสันดรชาดก เทศนา 13 กัณฑ์ หกสำนวน. (2469). โรงพิมพ์ไท.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. ราชบัณฑิตยสถาน
กุมารคำฉันท์ ใน วชิรญาณ ตอนที่ 80 เดือนพฤษภาคม ร.ศ.120, น. 481-516.
วชิราภรณ์ พฤกษ์สุกาญจน์. (2543). ลักษณะเด่นทางวรรณศิลป์ในร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก.
(วิทยานิพนธ์ ปริญญามหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วินัย พงศ์ศรีเพียร และคณะ. (2555). พจนานุกรมคำเก่าในภาษาไทย ฉบับชะเลยสัก. ศูนย์มานุษยวิทยา
สิรินธร (องค์การมหาชน).
ศิริมา เจนจิตมั่น. (2529). การศึกษาเชิงวิเคราะห์วรรณกรรมคำสอนประเภทเพลงยาวในรัชกาล
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมชาย พุ่มสอาด. (2520). พระเทพโมลี (กลิ่น) สมณกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. วารสารศิลปากร, 21(2), 27-36.
สมบัติ พลายน้อย (ส.พลายน้อย). (2553). กวีสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 2. พิมพ์คำ.
สมบัติ พลายน้อย (ส.พลายน้อย). (2554). พืชพรรณไม้มงคล. พิมพ์ครั้งที่ 4. พิมพ์คำ.
สมมติอมรพันธุ์ ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. (2466). เรื่องตั้งพระราชาคณะ
ผู้ใหญ่ในกรุงรัตนโกสินทร. โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. (พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นชินวรศิริวัฒน์
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า โปรดให้พิมครั้งแรก เมื่อปีกุญ พ.ศ.2466)
สายชล สัตยานุรักษ์. (2546). พุทธศาสนากับแนวคิดทางการเมืองในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระ
พุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (พ.ศ. 2325-2352). มติชน.
สาส์นสมเด็จ เล่ม 23. (2505). องค์การค้าของคุรุสภา.
สุภาพร มากแจ้ง. (2535). กวีนิพนธ์ไทย 1. โอเดียนสโตร์.
อรรถ ดีที่สุด และกาญจนา วิชญาปกรณ์. (2565) “นิทานชาดกเรื่องมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์กุมาร:
ความเป็นวีรบุรุษของพระเวสสันดรเชิงเทพปกรณัม” วารสารวิวิธวรรณสาร 6(1), 209-233.
หนังสือเพลงยาวเรื่องเวสสันตรชาดก ตอนกุมาร. (2474). โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. (พิมพ์แจกใน
การปลงศพแม่ทรัพย์ โหมดนิ่มนวล ณ สุสานวัดสามจีนใต้ วันที่ 24 มกราคม พ.ศ.2474)
