เมยูติกแบบขยายเชิงพุทธ : รูปแบบการใช้เหตุผลในบทสนทนาต่อปัญหาอภิปรัชญา ในคัมภีร์มิลินทปัญหา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวคิดเมยูติกที่ปรากฏในการสนทนาอย่างบัณฑิตในคัมภีร์มิลินทปัญหา โดยใช้กรอบแนวคิดการสนทนาเพื่อการโน้มน้าวของ ดักลาส เอ็น วอลตัน เป็นฐานในการวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่าเมยูติกในการสนทนาอย่างบัณฑิตมีลักษณะร่วมบางประการกับแนวคิดของวอลตัน เช่น การซักถามเพื่อเปิดเผยข้อผูกพันทางวัจนกรรม แต่มีมิติที่ลึกซึ้งกว่าในเชิงพุทธปรัชญา กล่าวคือ ไม่ได้มุ่งเพียงการคลี่คลายข้อโต้แย้งเชิงตรรก หากแต่เป็นกระบวนการซักถามที่มุ่งเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์และความเข้าใจของผู้ถามต่อหลักธรรมทางพุทธศาสนาผ่านการตั้งคำถามเชิงอุปมา การทักท้วงเพื่อชี้ให้เห็นความไม่สอดคล้องของเหตุผล และการอธิบายหลักธรรมด้วยวิธีการที่หลากหลาย ก่อให้เกิดความเข้าใจใหม่และการเปลี่ยนผ่านจากความสงสัยสู่ความศรัทธาในพุทธศาสนา

งานวิจัยนี้จึงเสนอแนวคิดเมยูติกแบบขยายเชิงพุทธ เพื่ออธิบายรูปแบบการใช้เหตุผลที่ขยายจากการอภิปรายเชิงตรรกไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางจิตวิญญาณ อันประกอบด้วย 3 มิติสำคัญ ได้แก่ (1) มิติของการใช้เหตุผลที่มุ่งเป้าหมายเชิงปฏิบัติ โดยไม่ได้ตั้งอยู่บนฐานของการค้นหาคำตอบทางทฤษฎีเพียงอย่างเดียว แต่กลับเชื่อมโยงการไตร่ตรองด้วยเหตุผลเข้ากับการดำเนินชีวิต  (2) ความยืดหยุ่นของข้อผูกพันทางวัจนกรรมภายใต้กรอบของพระธรรมวินัย แม้ว่าผู้ร่วมสนทนาจะสามารถปรับเปลี่ยนจุดยืนของตนได้ แต่การเคลื่อนไหวของข้อผูกพันทางวัจนกรรมนี้ยังคงดำเนินไปภายใต้กรอบคือความสอดคล้องกับคำสอนของพระพุทธเจ้า และ (3) เป้าหมายของการเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์เชิงจิตวิญญาณ กระบวนการเมยูติกนี้ไม่ได้มุ่งเพียงให้ผู้ถามเข้าใจแนวคิดสำคัญของพระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ยังส่งเสริมให้เกิดความตระหนักรู้ที่ลุ่มลึกต่อความจริงของชีวิต การเปลี่ยนแปลงนี้ เป็นผลมาจากการไตร่ตรองด้วยตนเองผ่านกระบวนการเมยูติกแบบขยายเชิงพุทธ ซึ่งสอดคล้องกับหลักสัมมาทิฏฐิ อันเป็นจุดมุ่งหมายหลักของการปฏิบัติเพื่อการพ้นทุกข์