การประยุกต์ใช้กระบวนการลำดับชั้นเชิงวิเคราะห์ (AHP) ในการตัดสินใจเลือกแผนการศึกษาระหว่างสหกิจศึกษาและจุลนิพนธ์: กรอบการตัดสินใจของผู้เรียน Generation Z และนัยเชิงกลยุทธ์สำหรับการบริหารหลักสูตรวิทยาศาสตร์การประมงระดับปริญญาตรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแบบจำลองการตัดสินใจสำหรับการเลือกแผนการศึกษาระหว่างแผนสหกิจศึกษาและแผนจุลนิพนธ์ในหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์การประมง โดยใช้กระบวนการลำดับชั้นเชิงวิเคราะห์ (Analytic Hierarchy Process: AHP) เป็นกรอบการวิเคราะห์หลัก การวิจัยใช้แนวทางการสร้างแบบจำลองเชิงแนวคิดบนฐานการสังเคราะห์บทความวิชาการและงานวิจัย (literature-Informed Conceptual Modeling) ร่วมกับการให้ดุลยพินิจเชิงวิชาการบนฐานหลักฐาน (Evidence-Informed Judgment)
ผลการวิจัยพบว่า เกณฑ์การตัดสินใจสามารถจัดกลุ่มได้เป็น 5 ด้านหลัก ได้แก่ ผลลัพธ์ด้านอาชีพและการเงิน การพัฒนาทักษะและประสบการณ์เชิงปฏิบัติ ความสนใจและความหมายของการเรียนรู้ คุณภาพชีวิตและภาระงาน และบริบททางสังคมและครอบครัว แบบจำลองภายใต้สถานการณ์ฐานชี้ให้เห็นว่า แผนสหกิจศึกษามีความเหมาะสมสัมพัทธ์สูงกว่าแผนจุลนิพนธ์ โดยสะท้อนอิทธิพลของมิติด้านความพร้อมต่อการทำงานและประสบการณ์เชิงปฏิบัติ อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์ความไวแสดงให้เห็นว่าความเหมาะสมของทางเลือกสามารถเปลี่ยนแปลงได้เมื่อโครงสร้างค่าน้ำหนักของเกณฑ์เปลี่ยนไป โดยเฉพาะเมื่อเพิ่มความสำคัญของมิติด้านความหมายของการเรียนรู้และคุณภาพชีวิต
ข้อสรุปยังชี้ให้เห็นว่าแผนสหกิจศึกษาและแผนจุลนิพนธ์เป็นเส้นทางการเรียนรู้ที่ตอบสนองโครงสร้างคุณค่าของผู้เรียนที่แตกต่างกัน และควรถูกออกแบบให้เป็นทางเลือกที่เกื้อกูลกันในระดับหลักสูตร ทั้งนี้ การประยุกต์ใช้แบบจำลอง AHP สามารถสนับสนุนการแนะแนวเชิงระบบและการบริหารหลักสูตรเชิงกลยุทธ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
“ข้าพเจ้าและผู้เขียนร่วม (ถ้ามี) ขอรับรองว่า บทความที่เสนอมานี้ยังไม่เคยได้รับการตีพิมพ์และไม่ได้อยู่ระหว่างกระบวนการพิจารณาลงตีพิมพ์ในวารสารหรือแหล่งเผยแพร่อื่นใด ข้าพเจ้าและผู้เขียนร่วมยอมรับหลักเกณฑ์การพิจารณาต้นฉบับ ทั้งยินยอมให้กองบรรณาธิการมีสิทธิ์พิจารณาและตรวจแก้ต้นฉบับได้ตามที่เห็นสมควร พร้อมนี้ขอมอบลิขสิทธิ์บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ให้แก่สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์หากมีการฟ้องร้องเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์เกี่ยวกับภาพ กราฟ ข้อความส่วนใดส่วนหนึ่งและ/หรือข้อคิดเห็นที่ปรากฏในบทความข้าพเจ้าและผู้เขียนร่วมยินยอมรับผิดชอบแต่เพียงฝ่ายเดียว”
เอกสารอ้างอิง
Alwi, A., Abidin, N. Z., Hashim, Z., & Yahya, N. S. (2022). Prioritising the preference criteria for an internship undergraduate programme based on gender differences: An application of analytical hierarchy process. In AIP Conference Proceedings. AIP Publishing. https://doi.org/10.1063/5.0093030
Andrews, M. E. (2018). A systematic literature review of the impact of undergraduate work experiences on women in engineering. In 2018 ASEE Annual Conference & Exposition. ASEE Peer. https://doi.org/10.18260/1-2--29736
Anis, A., & Islam, R. (2015). The application of Analytic Hierarchy Process in higher-learning institutions: A literature review. Journal for International Business and Entrepreneurship Development, 8, 166. https://doi.org/10.1504/JIBED.2015.070446
Barg, K. (2015). Educational choice and cultural capital: Examining social stratification within an institutionalized dialogue between family and school. Sociology, 49(6), 1113-1132. https://doi.org/10.1177/0038038514562854
Bates, M. J. (2008). Work-integrated curricula in university programs. Higher Education Research & Development, 27(4), 305-317. https://doi.org/10.1080/07294360802406775
Bedir, N., Özder, E. H., & Eren, T. (2016). Course selection with AHP & PROMETHEE methods for post graduate students: An application in Kirikkale University Graduate School of Natural and Applied Sciences. In MATEC Web of Conferences, 68. EDP Sciences. https://doi.org/10.1051/matecconf/20166820004
Bettencourt, G. M., Wells, R. S., Auerbach, S. M., Fermann, J. T., & Kimball, E. (2023). How STEM undergraduates choose, navigate, and integrate interdisciplinarity in college and beyond. The Journal of Higher Education, 94(2), 174-199. https://doi.org/10.1080/00221546.2022.2131964
Boudon, R. (2003). Beyond rational choice theory. Annual Review of Sociology, 29, 1-21. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.29.010202.100213
Brooks, R., & Youngson, P. L. (2016). Undergraduate work placements: An analysis of the effects on career progression. Studies in Higher Education, 41(9), 1563-1578. https://doi.org/10.1080/03075079.2014.988702
Catalano, J. (2025, April 2). The evolution of work: How Gen Z is reshaping leadership and workplace culture. Forbes. https://www.forbes.com/sites/forbeseq/2025/04/02/the-evolution-of-work-how-gen-z-is-reshaping-leadership-and-workplace-culture/
Chaibate, H., Hadek, A., Ajana, S., & Bakkali, S. (2021). Analytical hierarchy process applied to pedagogical method selection problems. Education Research International, 2021, 6664758. https://doi.org/10.1155/2021/6664758
Cohen, E. (2022). Utilization trends of the Israeli higher education system by Generation Z from 2015-2020. International Journal of Higher Education, 11(4), 18-28. https://doi.org/10.5430/ijhe.v11n4p18
Deloitte Global. (2026). 2026 Gen Z and Millennial survey. https://www.deloitte.com/content/dam/assets-shared/docs/campaigns/2026/2026-genz-millennial-survey.pdf
Dinh, D. H., Tran, N. H., & Ha, V. T. (2023). Multi-criteria decision-making in education—A framework of using fuzzy Analytic Hierarchy Process for study program selection. In P. Vasant, G.-W. Weber, V. N. Dieu, & N. T. Nguyen (Eds.), Intelligent computing and optimization (pp. 305-316). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-50151-7_27
Drewery, D., Truong, M., & Fannon, A. (2023). Gen Z students’ work-integrated learning experiences and work values. Higher Education, Skills and Work-based Learning, 13(5), 1023-1036. https://doi.org/10.1108/HESWBL-02-2023-0050
Du, G. F. (2010). Empirical study on determine the weight of industry-university cooperation education quality evaluation index. Applied Mechanics and Materials, 33, 463-468. https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/AMM.33.463
Elder, S. D., Wittman, H., & Giang, A. (2023). Building sustainability research competencies through scaffolded pathways for undergraduate research experience. Elementa: Science of the Anthropocene, 11(1), 00091. https://doi.org/10.1525/elementa.2022.00091
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2024). The state of world fisheries and aquaculture 2024–Blue transformation in action. https://doi.org/10.4060/cd0683en
Gao, M., Xie, X., & Fu, M. (2022). Reform and innovation of undergraduate graduation project (thesis) based on AHP fuzzy grey comprehensive method. In 2022 IEEE International Conference on Industrial Engineering and Engineering Management (IEEM) (pp. 169-173). IEEE. https://doi.org/10.1109/IEEM55944.2022.9989613
Hewlett, J., Hoessler, C., & Maw, S. (2015). Engineering education: Does our training reflect student employment trajectories? In Proceedings of the Canadian Engineering Education Association (CEEA). (pp. 1-8). Canadian Engineering Education Association (CEEA). McMaster University. https://doi.org/10.24908/pceea.v0i0.5848
Johnson, B., & Main, J. B. (2020). Underrepresented minority engineering students’ professional experiences with cooperative education: Perceived benefits, drawbacks, and pathways to participation. In 2019 ASEE Annual Conference & Exposition. ASEE Peer. https://doi.org/10.18260/1-2--33474
Lalić, D., Stanković, J., Bošković, D., & Milić, B. (2020). Career expectations of Generation Z. In 25th International Joint Conference on Industrial Engineering and Operations Management – IJCIEOM. Notes on Multidisciplinary Industrial Engineering (pp. 52-59). Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-43616-2
Leder, S., Weger, K., & Mesmer, B. (2022). An analysis on the factors affecting undergraduate interdisciplinary research programs. In 2022 Systems and Information Engineering Design Symposium (SIEDS) (pp. 264-269). IEEE. https://doi.org/10.1109/SIEDS55548.2022.9799329
Main, J. B., Johnson, B. N., & Wang, Y. (2021). Gatekeepers of engineering workforce diversity? The academic and employment returns to student participation in voluntary cooperative education programs. Research in Higher Education, 62(4), 448-477. https://doi.org/10.1007/s11162-020-09596-7
McNeil, J. C., Beebe, A. D., & Andrade, M. (2017). Transitions between cooperative educational experiences to the university. In 2017 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE) (pp. 1-5). IEEE. https://doi.org/10.1109/FIE.2017.8190567
Popova, O. I., Timokhina, G. S., & Izakova, N. B. (2023). Value systems of representatives of different generations in the process of making decisions about the choice of a university and an educational program. MIR (Modernization, Innovation, Development), 14(4), 636-653. https://doi.org/10.18184/2079-4665.2023.14.4 [in Russian]
Ramirez, N., Main, J. B., & Ohland, M. W. (2015). Academic outcomes of cooperative education participation. In 2015 ASEE Annual Conference & Exposition. (pp. 26.140.1-26.140.13). ASEE Peer. https://doi.org/10.18260/p.23479
Ramirez, N., Smith, S., Smith, C. F., Berg, T., Strubel, B., Ohland, M. W., & Main, J. B. (2016). From interest to decision: A comparative exploration of student attitudes and pathways to co-op programs in the United States and the United Kingdom. International Journal of Engineering Education, 32(5A), 1867-1878.
Saaty, T. L. (1994). How to make a decision: The Analytic Hierarchy Process. Interfaces, 24(6), 19-43. https://doi.org/10.1287/inte.24.6.19
SEAMEO VOCTECH, ASEAN SCOPE-HE, & Nuffic. (2025). Study on the employability of vocational graduates in the agri-food sector in ASEAN. EU-ASEAN Sustainable Connectivity Package–Higher Education Programme. https://voctech.org/wp-content/uploads/2023/05/scope-he-publication-study-on-the-employability-of-vocational-graduates-in-the-agri-food-sector-in-asean_compressed.pdf
Seemiller, C., & Grace, M. (2018). Generation Z: A century in the making. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429442476
Smith, S., Taylor-Smith, E., Bacon, L., & Mackinnon, L. (2019). Equality of opportunity for work experience? Computing students at two UK universities “play the game”. British Journal of Sociology of Education, 40(3), 324-339. https://doi.org/10.1080/01425692.2018.1489219
Solina, A. M., Shatnawi, T. M., Ocampo, L. V. G., Martinez, L. M., & Garcia, R. I. (2024). Career and entrepreneurship values and pursuits. In C. Seemiller, & M. Grace (Eds.), Gen Z around the world (pp. 109-118). Emerald Publishing Limited.
Sullivan, M., & Brennan, B. (2019). Using motivation theory to inform engineering course design. In The Canadian Engineering Education Association (CEEA) University of Ottawa. https://doi.org/10.24908/pceea.vi0.13737
Teixeira, J., Alves, S., Mariz, P., & Almeida, F. (2022). Decision support system for the selection of students for Erasmus+ short-term mobility. International Journal of Educational Management, 37(1), 70-84. https://doi.org/10.1108/IJEM-03-2022-0101
Tseng, Y. -W., Rowe, F., & Lin, E. S. (2024). An Elon Musk generalist or a specialist? The impacts of interdisciplinary learning on post-graduation outcomes. Studies in Higher Education, 49(4), 782-807. https://doi.org/10.1080/03075079.2023.2252889
Wong, B., & Copsey-Blake, M. (2023). Pragmatic, persistent, and precarious: The pathways of three minority ethnic women in STEM higher education. International Journal of Science and Mathematics Education, 21(7), 2123-2142. https://doi.org/10.1007/s10763-022-10337-8
World Economic Forum. (2025). Future of jobs report 2025. https://reports.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_Report_2025.pdf
