The Establishment of State Power over Territory through Land and Forest Administration in Thailand’s Southern Border Provinces
Main Article Content
Abstract
This study examines the evolution of the Thai state's land and forest management in the southern border region, its impacts on local communities, and its connection to regional unrest. Using the concepts of internal territorialization and the failure of state development schemes as analytical frameworks, it adopts a qualitative approach combining documentary analysis with in-depth interviews and focus group discussions among affected community members. The findings show that state intervention in forested and mountainous areas has enabled the Thai state to extend more comprehensive control over the southern border region through four interconnected contexts: economic development, security, forest conservation, and climate change. In this process, local ways of life have been rendered invisible by a state perception that treats forests as vacant and unoccupied land. As state control over remote areas has intensified, local populations have lost the ability to sustain livelihoods and access land rights. While this expansion has strengthened state security, it has not improved local well-being and has instead hindered peacebuilding in the southern border region.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
The journal retains the rights of publication. Opinions in each article belong to the author and are their responsibility. The editorial team may not have to agree with his/her academic opinion. We only provide open, public, and fair space for academic freedom.
References
ภาษาไทย
กฤษฎา บุญชัย. (2566). การแปลงป่าเป็นทุนครั้งใหม่ด้วยคาร์บอนเครดิต (ตอนที่ 1). WRM Bulletin, 265 (30 มีนาคม 2023). สืบค้นจาก https://www.wrm.org.uy/th/bulletin-articles/thailand-valuing-forests-as-carbon-credits
กองส่งเสริมความร่วมมือและการขับเคลื่อนการบริหารจัดการที่ดิน สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.). (2566). การจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ภายใต้คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 5. บริษัท ต้นคิด ครีเอท จำกัด.
โครงการหมู่บ้านจุฬาภรณ์พัฒนา ๙ หมู่ ๙ ตำบลแม่หวาด อำเภอธารโต จังหวัดยะลา. (ม.ป.ป). สืบค้นจาก http://ourkingthai.com/pages/manu4-1.php?id=3075
ณัฐกานต์ อัครพงศ์พิศักดิ์. (2561). วาระเขียวและความสัมพันธ์ทางสังคมเกี่ยวกับที่ดิน: สถานะความรู้หลังปี 2543. วารสารพัฒนศาสตร์, 1(1).
นิพนธ์ พัวพงศธร และคณะ. (2544). โครงการศึกษา การประเมินผลการดำเนินงานของสำนักงานกองทุนสงเคราะห์การทำสวนยาง. สำนักงานกองทุนสงเคราะห์การทำสวนยาง: ฝ่ายแผนงานเศรษฐกิจรายสาขา สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย.
บัณฑูร เศรษฐศิโรตม์. (2553). ความขัดแย้งปัญหาที่ดิน-ป่า: แง่มุมปัญหาด้านโครงสร้างกฎหมายและนโยบายรัฐ. ใน เอกสารประกอบการสัมมนาวิชาการประจำปี 2553 เรื่อง “การลดความเหลื่อมล้ำและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ” (29–30 พฤศจิกายน 2553). กรุงเทพฯ: โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ เซ็นทรัลเวิลด์.
ปิยนาถ บุนนาค. (2546). นโยบายการปกครองของรัฐบาลต่อชาวไทยมุสลิมในจังหวัดชายแดนภาคใต้ (พ.ศ.2475–2516) (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปิยาพรรณ ยังเทียน. (2566). ป่าชุมชนบ้านต้นตาล อ.ยี่งอ จ.นราธิวาส เป็นสุดยอดต้นแบบป่าชุมชนที่บริหารจัดการป่าชุมชนอย่างยั่งยืนปีนี้. NBT Connext, 9 พฤศจิกายน 2566. สืบค้นจาก https://thainews.prd.go.th/thainews/news/view/5531/?bid=1
ประสิทธิ์ ลีปรีชา. (2566). ป่าไม้และที่ดินบนพื้นที่สูงในความมั่นคงของชาติ. ในผาสุก พงษ์ไพจิตร (บ.ก.), Getting Land Rights: ระบบกำกับดูแลที่ดินไทยต้องปฎิรูป. . กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน. 284-327.
ผาสุก พงษไพจิตร. (2566). สรุปและข้อเสนอแนะจากผลงานวิจัย. ใน Getting Land Rights: ระบบกำกับดูแลที่ดินไทยต้องปฎิรูป. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน. 442-465.
ผาสุก พงษ์ไพจิตร และ คริส เบเคอร์. (2546). เศรษฐกิจการเมืองไทยสมัยกรุงเทพฯ. เชียงใหม่ : ซิลค์เวอร์ม. 84-156
พรชัย และนครินทร์ เมฆไตรรัตน์. (ม.ป.ป). โจรจีนคอมมิวนิสต์มาลายา. ในฐานข้อมูลการเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกล้า. สืบค้นจาก https://shorturl.asia/myFdv
ภมรี สุรเกียรติ. (2554). เปลี่ยน “ป่าดงดิบ” ให้เป็น “บ้าน”: ชุมชนในฝัน ณ ทัณฑสถานนิคมธารโต พ.ศ. 2478–2500. รุตไบยาต วารสารวิชาการด้านเอเชียศึกษา, 2(3).
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศที่ดินและทรัพยากรดิน สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.). (2565). สคทช. ลงพื้นที่ติดตามผลการดำเนินงานการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่. เผยแพร่ 7 กันยายน 2565. สืบค้นจาก https://www.onlb.go.th/n5896
สิริลักษณ์ จันทร์แจ่มศรี และภิชชากรณ์ วงศ์ทองดีปี่แก้ว. (2567). แนวทางการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยและทำกินในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ. เผยแพร่ 26 มกราคม 2567. สืบค้นจาก https://www.onlb.go.th/product-blog/a2660
สำนักงานเกษตรจังหวัดนราธิวาส. (2568). ข้อมูลพื้นฐานจังหวัดนราธิวาส ที่ใช้สนับสนุนการตรวจราชการ และครม.สัญจร. เผยแพร่ 6 มิถุนายน 2568. สืบค้นจาก https://www.opsmoac.go.th/narathiwat-dwl-preview-412991791951
สำนักมาตรฐานการออกหนังสือสำคัญ กองฝึกอบรม กรมที่ดิน กระทรวงมหาดไทย. (2558). คู่มือแนวทางการตรวจสอบที่เขา ที่ภูเขา และที่ลาดชันเฉลี่ยเกิน 35 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไปเพื่อการออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดิน.
สำนักงานมาตรฐานการออกหนังสือสำคัญ กรมที่ดิน กระทรวงมหาดไทย. (2565). แผนปฏิบัติการ ‘โครงการเดินสำรวจออกโฉนดที่ดินเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ (จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส)’ ประจำปีงบประมาณ 2565. สืบค้นจาก http://www.dol.go.th
สำนักงานมาตรฐานการออกหนังสือสำคัญ กรมที่ดิน กระทรวงมหาดไทย. (2567). แผนปฏิบัติการ ‘โครงการเดินสำรวจออกโฉนดที่ดินเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ (จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส)’ ประจำปีงบประมาณ 2567. สืบค้นจาก http://www.dol.go.th
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.). (2565). การตั้งเป้าหมายของไทยเพื่อลดผลกระทบการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตามแนวทางจากการประชุม COP26. เผยแพร่ 1 มกราคม 2565. สืบค้นจาก https://www.nxpo.or.th/th/9651/
สมิทธิ์ ชูชัยวัฒนา และกนิษฐา ชิตช่าง. (2558). กรณีถังแดงและผลกระทบที่มีต่อการเร่งรัดออกโฉนดที่ดินในพัทลุง. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 41(2), 49–58.
วิชชุดา สร้างเอี่ยม. (2567). การเปลี่ยนผ่านเศรษฐกิจภาคป่าไม้ไทยสู่โมเดลเศรษฐกิจบีซีจี. รัฐศาสตร์นิเทศ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 10(1), 169–214.
“กรมที่ดิน เดินสำรวจออกโฉนดที่ดินเสริมสร้างความมั่นคงในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้.” (2562, 21 ตุลาคม). สืบค้นจาก https://www.isranews.org/content-page/item/81708-news-81708.html
“กอ.รมน. ยัน ‘พาคนกลับบ้าน’ สุดโปร่งใส.” (2566, 4 มิถุนายน). สืบค้นจาก https://www.isranews.org/article/south-news/south-slide/119068-isocoic.htm
“กรมที่ดิน สำรวจออกโฉนดที่ดินเสริมมั่นคงในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้.” (2562, 21 ตุลาคม). สืบค้นจาก https://www.isranews.org/article/isranews-short-news/81708-news-81708.html
“การยางแห่งประเทศไทยจังหวัดนราธิวาส-กยท.จ.นราธิวาส. การยางแห่งประเทศไทยสาขาระแงะ ติดตามผลการดำเนินการขับเคลื่อนเศรษฐกิจเพื่อความยั่งยืน (BCG).” (2567, 10 สิงหาคม). สืบค้นจาก https://www.facebook.com/share/p/16Vx1zxBcw/
“ความสำเร็จการจัดการป่าไม้ของประเทศไทย.” (2566, 5 กุมภาพันธ์). สืบค้นจาก https://www.bcg.in.th/data-center/articles/thailands-forest-management-success/
“ดร.เฉลิมชัย มอบสมุดประจำตัวที่ดินทำกินในพื้นที่ป่าสงวนฯ ลุ่มน้ำชั้น 1 และ 2 ให้ชาวปัตตานี 5 อำเภอ กว่า 454 ราย เนื้อที่กว่า 2,300 ไร่.” (2568, 17 กุมภาพันธ์). สืบค้นจาก https://cado.mnre.go.th/th/news/detail/206359
“นริศ เป็นประธานมอบโฉนดที่ดิน พื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ สั่งกรมที่ดินเดินหน้าออกโฉนดเต็มสูบตอบสนองความต้องการ ปชช.” (2566, 21 กุมภาพันธ์). สืบค้นจาก https://mgronline.com/politics/detail/9660000016766
“'นิพนธ์' เดินหน้าแก้ปัญหาความยากจน จัดที่ทำกินให้ ปชช.ในพื้นที่ชายแดนภาคใต้.” (2565, 24 กรกฎาคม). สืบค้นจาก https://www.matichon.co.th/politics/news_3470354
“ที่ดินทำกิน” สู่การสร้างพื้นที่ “สีเขียว-คาร์บอนเครดิต.” (2567, 28 มกราคม). สืบค้นจาก https://www.kaohoon.com/news/651692
“ป่าชุมชนต้นแบบปี 2566 ‘ป่าชุมชนบ้านต้นตาล’ ที่นราธิวาส คว้ารางวัลคนรักษ์ป่า ป่ารักชุมชน ชนะเลิศระดับประเทศ.” (2566, 11 พฤศจิกายน). โดย ผู้จัดการออนไลน์. สืบค้นจาก https://mgronline.com/greeninnovation/detail/9660000101485
“รัฐโชว์ผลงาน ‘พาคนกลับบ้าน’ ผู้เห็นต่างฯ ส่งมอบปืน ผบ.ทบ.” (2561, 4 กุมภาพันธ์). สืบค้นจาก https://www.isranews.org/content-page/item/63284-back.html
“หมู่บ้านต้นแบบ! เศรษฐกิจพอเพียงพระพันปีหลวง บ้านไอร์บือแต.” (2564, 17 มิถุนายน). เผยแพร่ใน เพจ 77kaoded
“ฟาร์มตัวอย่างบ้านไอร์บือแต | 24-09-59 | ชัดทันข่าว | ThairathT.” (2559, 24 กันยายน). สืบค้นจาก https://www.youtube.com/watch?v=cn_-qXMBl0g
“ศอ.บต. โดยที่ดินยะลา มอบโฉนดที่ดินแก่ 98 แปลง แก่ประชาชนใน ต.บุดี-เนินงาม-เกะรอ จ.ยะลา แก้ปัญหาที่ดินทำกิน ลดความเหลื่อมล้ำ.” (2568, 25 มีนาคม). สืบค้นจาก https://www.sbpac.go.th/home/?p=141424
“อช. บางลาง.” (2567, 7 ตุลาคม). สืบค้นจาก https://nps.dnp.go.th/parksdetail.php?id=136
ภาษาอังกฤษ
Scott, J. C. (1998). Seeing like a state: How certain schemes to improve the human condition have failed (pp. 1–8). New Haven, CT: Yale University Press.
Vandergeest, P., & Peluso, N. L. (1995). Territorialization and state power in Thailand. Theory and Society, 24(3), 385–426.