การวิเคราะห์อภิมานปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย
คำสำคัญ:
การบริโภคเครือ่งดื่มแอลกอฮอล์, การวิเคราะห์ตัวแปรปรับ, การวิเคราะห์อภิมาน, การสังเคราะห์งานวิจัย, ทฤษฏีอิทะิพลไทรอาติกบทคัดย่อ
การวิเคราะห์อภิมานมีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจคุณลักษณะงานวิจัย วิเคราะห์อภิมานหาค่าดัชนีมาตรฐานและเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าดัชนีมาตรฐานของปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยตามตัวแปรคุณลักษณะงานวิจัย ประชากรคือผลงานวิจัยเกี่ยวกับปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทย ที่ดำเนินการในช่วงปี 2556 - 2565 โดย มีค่าสถิติเพียงพอสำหรับแปลงให้เป็นค่าดัชนีมาตรฐาน และผ่านการประเมินคุณภาพงานวิจัย จำนวน 48 เรื่องได้มาจากการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบประเมินคุณภาพงานวิจัย และแบบสรุป คุณลักษณะงานวิจัย โดยผ่านการตรวจสอบคุณภาพความตรงตามเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่าน ข้อมูลทั้งหมดคำนวณด้วยวิธีการของ Rosenthal และ Hedges วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม JAMOVI และโมดูล MAJOR-Meta-Analysis for JAMOVI ผลการศึกษาพบว่า คุณลักษณะงานวิจัยประกอบด้วย 3 ด้าน ได้แก่ ด้านคุณลักษณะ ทั่วไป ด้านเนื้อหาสาระของงานวิจัย และด้านวิธีวิทยาการวิจัย ค่าดัชนีมาตรฐานของปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยสูงที่สุดไปหาต่ำที่สุด ได้แก่ ปัจจัยหลักจากสิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรม มีค่าดัชนีมาตรฐานเชิงลบระดับปานกลาง (r=-.27, P<.001) รองลงมาคือ ปัจจัยหลักจากบริบททางสังคม มีค่าดัชนีมาตรฐานเชิงบวกระดับปานกลาง (r=.25, p<.001) และปัจจัยหลักจากภายในตัวบุคคล มีค่าดัชนีมาตรฐานเชิงลบระดับต่ำ (r=-.14, P<.001) โดยตัวแปรที่มีค่าดัชนีมาตรฐานเชิงบวกระดับสูงคือ ตัวแปรการมีเพื่อนดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (r=.40, p<.001) ส่วนตัวแปรอื่นมีค่าดัชนีมาตรฐานระดับปานกลางและระดับต่ำ โดยคุณลักษณะงานวิจัยที่ส่งผลให้เกิดความแตกต่างของค่าดัชนีมาตรฐาน ได้แก่ ปีที่พิมพ์เผยแพร่หน่วยงานที่ผลิตผลงานวิจัย อาชีพของกลุ่มตัวอย่าง ขนาดกลุ่มตัวอย่าง และสถิติทดสอบสมมติฐาน ผลการวิจัยนี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการกำหนดวิธีการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
เอกสารอ้างอิง
Bowdring, M. A. & Sayette, M. A. (2023). Beer goggles or liquid courage? alcohol, attractiveness perceptions, and partner selection among men. Journal of Studies on Alcohol and Drugs, 84(4), 598–604. https://doi.org/10.15288/jsad.22-00355
Cooper, H., Hedges, L. V., & Valentine, J. C. (2019). The handbook of research synthesis and meta-analysis (3rd ed.). New York, NY: Russell Sage Foundation.
Corcoran, E., Doucette, H., Merrill, J. E., Pielech, M., López, G., Egbert, A., Nelapati, S., Gabrielli, J., Colby, S. M., & Jackson, K. M. (2023). A qualitative analysis of adolescents' perspectives on peer and influencer alcohol-related posts on social media. Drug and Alcohol Review, 43(1), 13-27. https://doi.org/10.1111/dar.13720
DeLay, D., Burk, W. J., & Laursen, B. (2022). Assessing peer influence and susceptibility to peer influence using individual and dyadic moderators in a social network context: The case of adolescent alcohol misuse. International Journal of Behavioral Development, 46(3), 208-221. https://doi.org/10.1177/01650254221084102
Department of Community Development. (2022). Report on the quality of life of Thai people from basic needs data in 2022. Bangkok: BTS Press Company Limited.
Douglass, C. H., Block, K., Eghrari, D., Horyniak, D., Hellard, M. E., & Lim, M. S. C. (2022). “You have to drink with a little bit of shame”: Alcohol and other drug use among young people from migrant and ethnic minority backgrounds in Melbourne, Australia. Journal of Ethnicity in Substance Abuse, 23(2), 340–364. https://doi.org/10.1080/15332640.2022.2091703
Eashwar, V. M. A., Umadevi, R., & Gopalakrishnan, S. (2020). Alcohol consumption in India– An epidemiological review. Journal of Family Medicine and Primary Care, 9(1), 49-55. https://doi.org/10.4103/jfmpc.jfmpc_873_19
Flay, B. R. & Petraitis, J. (1994). The theory of triadic influence: a new theory of health behavior with implications for preventive interventions. Advances in Medical Sociology, 4, 19–44.
Htet, H., Saw, Y. M., Saw, T. N., Htun, N. M. M., Mon, K. L., Cho, S. M., Thike, T., Khine, A. T., Kariya, T., Yamamoto, E., & Hamajima, N. (2020). Prevalence of alcohol consumption and its risk factors among university students: A cross-sectional study across six universities in Myanmar. PLoS ONE 15(2), e0229329. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0229329
Jenkins, P., Riddley, C., Lang-Lindsey, K., & Johnson, B. (2024). Examining demographic & sociocultural factors as predictors of alcohol consumption among African American male college students attending an urban historically black college and university. Social Work in Public Health, 39(7), 767–777. https://doi.org/10.1080/19371918.2024.2387022
Juntachum, W. (2006). Meta-analysis of research results on smoking and alcohol drinking. [Unpublished doctoral dissertation]. Srinakharinwirot University.
Kepes, S., Wang, W., & Cortina, J. M. (2023). Heterogeneity in meta-analytic effect sizes: An assessment of the current state of the literature. Organizational Research Methods, 27(3), 369-413. https://doi.org/10.1177/10944281231169942
Ketchu, K., Kachiangra, W., Jaimala, W., & Chaikoolvatan, C. (2020). Alcohol consumption behavior reduction model for undergraduate student: A systematic review. Journal of Nursing Science & Health, 43(3), 124-134. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nah/article/view/217495/166535
Khamphang, R. (2022). Synthesizing the results of studies on drinking and driving issues in Thailand in 2021. Bangkok: Mahidol University.
Matthay, E. C., Hagan, E., Gottlieb, L. M., Tan, M. L., Vlahov, D., Adler, N., & Glymour, M. M. (2021). Powering population health research: Considerations for plausible and actionable effect sizes. SSM - Population Health, 14, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.ssmph.2021.100789
Marqués-Sánchez, P., Quiroga Sánchez, E., Liébana-Presa, C., Fernández-Martínez, E., García- Rodríguez, I., Benítez-Andrades, J. A. (2020) The consumption of alcohol by adolescent schoolchildren: Differences in the triadic relationship pattern between rural and urban environments. PLoS ONE, 15(11), e0241135. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0241135
Migliavaca, C.B., Stein, C., Colpani, V., Barker, T.H., Ziegelmann, P.K., Munn, Z., & Falavigna, M. (2022). Meta-analysis of prevalence: I2 statistic and how to deal with heterogeneity. Research Synthesis Methods,13(3), 363-367. https://doi.org/10.1002/jrsm.1547
Ministry of Public Health. (2022). National alcohol control action plan, phase 2 (2022-2027). Aksorn Graphic and Design Publishing.
Ministry of Transport. (2023). Road accidents in 2022. https://datagov.mot.go.th/dataset/7e077ffddc4f-4dc6-a71c-0813726f3c12/resource/94b10b47-7bda-4f11-b6ce-e45c447c8dcd/download/accident2022.xlsx
National Statistical office. (2021). Health behaviour of population survey 2021. Bangkok, Thailand: Author.
Nayab, A., Fatima, S., Rustam, S. A., Gul, A., Khan, A. U., Bibi, A., Begum, K., Qureshi, M. U., & Qayum, J. (2022). Alcohol consumptions and prevention of underage alcohol consumption in Pakistan. Comprehensive Research and Reviews in Life Sciences, 1(1), 14–21. https://doi.org/10.57219/crrls.2022.1.1.0033
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M.,Hróbjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., ...Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372(71), 1-9. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Paul, J., & Barari, M. (2022). Meta-analysis and traditional systematic literature reviews-What, why, when, where, and how? Psychology & Marketing, 39, 1099–1115. https://doi.org/10.1002/mar.21657
Plata, M. G., Laghi, F., Zammuto, M., & Pastorelli, C. (2023). Refusal self-efficacy and alcoholrelated behaviours in community samples: a systematic review and meta-analysis. Curr Psychol 42, 29349–29376. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03954-7
Popova, S., Dozet, D., Laboni, S. A., Brower, K., & Temple, V. (2021). Why do women consume alcohol during pregnancy or while breastfeeding? Drug and Alcohol Review, 41(4), 759-777. https://doi.org/10.1111/dar.13425
Prutipinyo, C. (2022). A synthesis of alcohol control measures from research in Thailand. Bangkok: Mahidol University.
Saengow, U., Jinpon, P., Khunpol, S., Laohaprapanon, A., & Asksonthong, R. (2019). Review of research methodologies for assessing effects of price, product differentiation, availability, and marketing on drinking behavior and impact of alcohol. Center of Excellence in Health System and Medical Research (CE-HSMR), Walailak University. https://cas.or.th/?p=6499
Satsanaphitak, A., Kongpradit, S., & Thamrongjariyakul, J. (2020). The synthesis of limiting alcohol drinking access in the group of ASEAN countries. Journal of Management Science Review, 22(2), 81-93. https://so03.tci-haijo.org/index.php/msaru/article/view/244922/167778
Shorten A., Bratches R., & Shorten B. (2025). What is a meta-analysis? Evidence-Based Nursing, 28(2), 74-76. https://doi.org/10.1136/ebnurs-2024-104230
Snyder, F. J. & Flay, B. R. (2012). Brief Introduction to the Theory of Triadic Influence. Purdue University. Retrieved May 14, 2023, from https://silo.tips/download/brief-introductionto-the-theory-of-triadic-influence
Stogiannis, D., Siannis, F., & Androulakis, E. (2024). Heterogeneity in meta-analysis: a comprehensive overview. The International Journal of Biostatistics, 20(1), 169-199. https://doi.org/10.1515/ijb-2022-0070
The jamovi project. (2024). Jamovi (Version 2.5) [Computer Software]. https://www.jamovi.org
The Secretariat of the Cabinet. (2022). National Alcohol Control Action Plan, Phase 2 (2022-2027). https://resolution.soc.go.th/PDF_UPLOAD/2565/P_406951_1.pdf
Tongsamsi, K., & Tongsamsi, I. (2019). Family violence resulting alcohol misuse: an analysis of Thai newspapers’ reports during 2011-2015. Walailak Journal of Social Science, 12(1), 61-90. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/asi/article/view/199525
Wiratchai, N. (1999). Meta-analysis. Bangkok: Chulalongkorn University.
