ปัจจัยที่ส่งผลต่อความรู้และทักษะของผู้นำชุมชนในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนแบบคาร์บอนต่ำ
DOI:
https://doi.org/10.14456/lruj.2026.26คำสำคัญ:
การท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงคาร์บอนต่ำ, ผู้นำชุมชน, การพัฒนาศักยภาพ, การจัดการการท่องเที่ยว, การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจกิจกรรมและประเมินระดับความรู้และทักษะด้านการจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงคาร์บอนต่ำของผู้นำชุมชนการท่องเที่ยว 2) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการส่งเสริมความรู้และทักษะในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงคาร์บอนต่ำ และ 3) พัฒนากระบวนการส่งเสริมความรู้และทักษะของผู้นำชุมชนในการจัดการการท่องเที่ยวดังกล่าว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed methods) ทั้งการเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 288 คน และการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักจาก 3 จังหวัดนำร่อง ได้แก่ กรุงเทพมหานคร น่าน และนครราชสีมา ผลการวิจัยพบว่า ผู้นำชุมชนมีระดับความรู้และทักษะด้าน Low Carbon Community Based Tourism (LC-CBT) อยู่ในระดับมาก โดยเฉพาะด้านเจตคติที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด ปัจจัยที่มีผลมากที่สุดต่อความรู้และทักษะของผู้นำชุมชนในการจัดการการท่องเที่ยวพบว่าด้านการเมืองนั้นมีอิทธิพลสูงสุด รองลงมาคือปัจจัยด้านสังคมและเศรษฐกิจ ทั้งนี้ ปัจจัยส่วนบุคคล (อายุ และ ประสบการณ์) มีส่วนอย่างมีนัยสำคัญน้อยที่สุด ซึ่งมีนัยสำคัญทางสถิติ .01 ทั้งนี้การอบรมแบบภาคสนาม การแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับชุมชนต้นแบบ และการสนับสนุนจากเครือข่ายภายนอก เช่น มหาวิทยาลัยและองค์กรสิ่งแวดล้อม เป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาผู้นำให้มีความรู้และทักษะที่สามารถบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงคาร์บอนต่ำได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน ข้อเสนอแนะจากการวิจัย ได้แก่ การจัดระบบอบรมต่อเนื่อง การสร้างกลไกแรงจูงใจ เช่น ระบบรับรองคุณวุฒิของผู้นำ และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมระหว่างภาครัฐ เอกชน และชุมชนอย่างเป็นระบบ เพื่อขับเคลื่อน LC-CBT ให้เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างแท้จริงพบว่าปัจจัยด้านการเมืองมีอิทธิพลสูงสุด
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Almasradi, R. B., Sarwar, F., & Droup, I. (2024). Authentic Leadership and Socially Responsible Behavior: Sequential Mediation of Psychological Empowerment and Psychological Capital and Moderating Effect of Perceived Corporate Social Responsibility. Sustainability, 16(15), 6508. https://doi.org/10.3390/su16156508.
Armitage, D. R., Plummer, R., Berkes, F., Arthur, R. I., Charles, A. T., Davidson-Hunt, I. J., & Wollenberg, E. K. (2009). Adaptive Co-management for Social–ecological Complexity. Frontiers in Ecology and the Environment, 7(2), 95–102. https://doi.org/10.1890/070089.
Becken, S., & Patterson, M. (2006). Measuring National Carbon Dioxide Emissions from Tourism as a Key Step Towards Achieving Sustainable Tourism. Journal of Sustainable Tourism, 14(4), 323–338. https://doi.org/10.2167/jost547.0.
Bhaktikul, K., Aroonsrimorakot, S., Laiphrakpam, M., & Paisantanakij, W. (2021). Toward A Low-carbon Tourism for Sustainable Development: A Study Based on a Royal Project for Highland Community Development in Chiang Rai, Thailand. Environment, Development and Sustainability, 23, 10743–10762. https://doi.org/10.1007/s10668-020-01083-4.
Boyatzis, R. E. (2008). Competencies in the 21st Century. Journal of Management Development, 27(1), 5–12. https://doi.org/10.1108/02621710810840730.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and Conducting Mixed Methods Research (3rd ed.). Sage Publications. https://collegepublishing.sagepub.com/products/designing-and-conducting-mixed-methods-research-3-241842.
Giampiccoli, A., & Saayman, M. (2018). South African Community-based Tourism Operational Guidelines: Analysis and Critical Review. African Journal of Science, Technology, Innovation and Development, 10(6), 759–770. https://doi.org/10.1080/20421338.2018.1463653.
Gössling, S. (2002). Global Environmental Consequences of Tourism. Global Environmental Change, 12(4), 283–302. https://doi.org/10.1016/S0959-3780(02)00044-4.
Guo, Y., & Li, S. (2025). Multi-level Governance of Low-carbon Tourism in Rural China: Policy Evolution, Implementation Pathways, and Socio-ecological Impacts. Frontiers in Environmental Science, 12, Article 1482713. https://doi.org/10.3389/fenvs.2024.1482713.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate Data Analysis (8th ed.). Cengage Learning. https://researchdiscovery.drexel.edu/esploro/outputs/book/Multivariate-data-analysis/991019295303204721.
Hall, C. M. (2019). Constructing Sustainable Tourism Development: The 2030 Agenda and Beyond. Journal of Sustainable Tourism, 27(7–8), 1044–1060. https://doi.org/10.1080/09669582.2018.1560456.
Hoonpadoungrat, W. (2025). An Integrated Community Participation Model for Sustainable Cultural Tourism in Nan Province. Journal of Setthawit Review, 5(3), 1863–1877. https://so12.tci-thaijo.org/index.php/stw/article/view/3839.
Hu, F., Tang, T. L. P., Chen, Y., & Li, Y. (2024). Sustainable Tourism in China: Visualization of Low-carbon Transitions at Three Tourist Attractions Across Three Occasions. Socio-Economic Planning Sciences, 93, Article 101883. https://doi.org/10.1016/j.seps.2024.101883.
International Labour Organization [ILO]. (2013). Sustainable Tourism for Development Guidebook. World Tourism Organization. https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_dialogue/@sector/documents/publication/wcms_216669.pdf#page=224.10.
Jaroonsit, M., & Pawchit, C. (2025). The Study Opinions of Thai Tourists Regarding Development of Green Tourism in Natural Tourist Attractions Bangkok. RMUTTO Social Science Journal, 14(1), 76-82. https://doi.org/10.63271/rmuttosj.v14i1.272809.
Kiatisakchai, K., & Kovin, C. (2020). Koh-Mak Community People's Competencies for Low Carbon Tourism Development, Trat Province. Dusit Thani College Journal, 14(2), 16–30. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/journaldtc/article/view/243418.
Kiatudomkaew, P., Jaradrattanapaiboon, A., Areesrisom, P., & Kruekum, P. (2025). Preparation of the Community for Local Sustainable Ecotourism: Chiang Mai Province. The Journal of Development Administration Research, 15(3-4), 1584–1597. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/JDAR/article/view/282010.
Laowirojanakul, T., & Sangpikul, A. (2024). The Analysis of Approaches to Low Carbon Tourism Management in Thailand by Using Koh Mak Island, Trat Province as a Case Study. Academic and Research Journal of Liberal Arts (Online), 19(2), 41–53. https://doi.org/10.14456/arjla.2024.16.
Lenzen, M., Sun, Y. Y., Faturay, F., Ting, Y. P., Geschke, A., & Malik, A. (2018). The Carbon Footprint of Global Tourism. Nature Climate Change, 8(6), 522–528. https://doi.org/10.1038/s41558-018-0141-x.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE. https://books.google.co.th/books?hl=th&lr=&id=2oA9aWlNeooC&oi=fnd&pg=PA7&dq=Lincoln,+Y.+S.,+%26+Guba,+E.+G.+(1985).+Naturalistic+inquiry.+SAGE.+&ots=0vqCPgNfxs&sig=fl0cJDpo_CGaulDf3pb8UOkAlOM&redir_esc=y#v=onepage&q=Lincoln%2C%20Y.%20S.%2C%20%26%20Guba%2C%20E.%20G.%20(1985).%20Naturalistic%20inquiry.%20SAGE.&f=false.
Martiskainen, M. (2017). The Role of Community Leadership in the Development of Grassroots Innovation. Environmental Innovation and Societal Transitions. 22, 78-89. https://doi.org/10.1016/j.eist.2016.05.002.
Ngoenchan, J., Tamnanwan, P., Thawipitanun, S., & Khiewphakdi, S. (2024). Community-based Tourism Capacity Development Amidst Cultural Capital Transformation: A Case Study of Had-salaow Village, Kaodin Sub-district, Kao Liao District, Nakhon Sawan Province. Journal of Management Science Pibulsongkram Rajabhat University, 6(2), 1–17. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jmspsru/article/view/267899.
Phongthong, P. (2025). Supply Chain Integration and Quality of Tourism Logistics Services Affecting Sustainable Competitiveness in Sung Noen District Nakhon Ratchasima Province. Journal of Accountancy and Management, 17(4), 185–199. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/mbs/article/view/279910.
Pramanik, P. D., Ingkadijaya, R., & Achmadi, M. (2019). The Role of Social Capital in Community-based Tourism. Journal of Indonesian Tourism and Development Studies, 7(2), 62–73. https://doi.org/10.21776/ub.jitode.2019.07.02.02.
Promlung, A., Meesomsak, P., Japhob, A., Sorybuachan, T., Srisroi, K., & Laebua, N. (2024). The Potential of Community-based Tourism Development Under the Low-carbon and Sustainability Criteria: A Case Study of Tham Phuea Phordee Community Enterprise, Wang Nam Khiao District, Nakhon Ratchasima Province. Community-based Tourism Research Journal, 1(2), 19-31. https://so18.tci-thaijo.org/index.php/CBTRJ/article/view/758/496.
Reed, M. S., Evely, A. C., Cundill, G., Fazey, I., Glass, J., Laing, A., Newig, J., Parrish, B., Prell, C., Raymond, C., & Stringer, L. C. (2010). What is Social Learning? Ecology and Society, 15(4). http://www.jstor.org/stable/26268235.
Sangpikul, A., & Chieochankitkan, A. (2026). Promoting Low-carbon Tourism Through Experiential Tourism. Parichart Journal, 39(1). https://doi.org/10.55164/pactj.v39i1.280385.
Scott, D., Hall, C. M., & Gössling, S. (2019). Global Tourism Vulnerability to Climate Change. Annals of Tourism Research, 77, 49–61. https://doi.org/10.1016/j.annals.2019.05.007.
Srikhwan, K., Laopram, J., & Wattabun, T. (2025). Net-zero Carbon Tourism Management. Southeast Bangkok Journal (Humanities and Social Sciences), 11(2), 157–162. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/SB_Journal/article/view/281120.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
เวอร์ชัน
- 2026-08-18 (2)
- 2026-08-11 (1)
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความที่ปรากฎในวารสารฉบับนี้เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่ละท่าน สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย และกองบรรณาธิการ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยและไม่มีส่วนรับผิดชอบใดๆ
สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย ขอให้ผู้อ่านอ้างอิงในกรณีที่ท่านคัดลอกเนื้อหาบทความในวารสารฉบับนี้
