กระบวนการสร้างประเพณีประดิษฐ์ผ่านประเพณีลอยกระทงของชาวไทลื้อ กรณีศึกษาในเมืองสิบสองปันนา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความเป็นมาของประเพณีลอยกระทง 2) ศึกษากระบวนการสร้างและรูปแบบของประเพณีประดิษฐ์ผ่านประเพณีลอยกระทง และ 3) วิเคราะห์พลวัตด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและอุดมการณ์ทางการเมืองผ่านประเพณีลอยกระทงของชาวไทลื้อในเมืองสิบสองปันนา กรอบแนวคิดที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ แนวคิดประเพณีประดิษฐ์ แนวคิดอัตลักษณ์ ทางวัฒนธรรม แนวคิดการบริโภคเชิงสัญญะ และแนวคิดอุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มเป้าหมายรวมทั้งสิ้น 22 คน โดยเลือกแบบอัตราส่วนและสุ่มแบบเจาะจง เก็บข้อมูลด้วยวิธีสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม และสนทนากลุ่มย่อย ตรวจสอบข้อมูลด้วยวิธีการสามเส้าทั้งด้านแหล่งสถานที่ แหล่งบุคคลและเวลา ตลอดจนด้านทฤษฎี และเสนอผลการวิจัยแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า ในอดีตไม่มีชื่อเรียกลอยกระทงโดยตรง แต่มีต้นกำเนิดมาจากคติความเชื่อการลอยที่หลากหลายของชาวไทลื้อ หลังได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมลอยโคมประทีปของชาวฮั่นและวัฒนธรรมลอยกระทงของเอเชียตะวันนออกเฉียงใต้ ประเพณีลอยกระทงของชาวไทลื้อในเมืองสิบสองปันนาได้เกิดจากการผสมผสานทางความเชื่อประเพณีและวัฒนธรรมดังกล่าว นับเป็นประเพณี ที่ประดิษฐ์สร้างสรรค์ขึ้นโดยหลากหลายรูปแบบ ในกระบวนการสร้างพบว่ามีผู้ประดิษฐ์สร้างทั้ง 5 กลุ่ม คือ ผู้จัดงานลอยกระทง ที่ปรึกษาการจัดงานลอยกระทง หน่วยงานภาครัฐ ประชาชนท้องถิ่นและนักท่องเที่ยว มีการปรับเปลี่ยนตามบริบทของพลวัตทางเศรษฐกิจและสังคม  5 ด้าน คือ 1) ภาพลักษณ์เมืองท่องเที่ยว 2) การเป็นเวทีสื่อสารของทุกภาคส่วนของสังคม 3) สันทนาการทางสังคม 4) การแลกเปลี่ยนทางสังคม และ 5) อาชีพและตำแหน่งงาน ซึ่งมีผลต่อการสร้างรายได้ในพื้นที่ อีกทั้งมีผลกระทบต่อวัฒนธรรมด้านสัญลักษณ์ ด้านเนื้อหา ด้านการผลิตซ้ำและด้านการสร้างสรรค์ ในส่วนของอุดมการณ์ทางการเมือง ประเพณีลอยกระทงของชาวไทลื้อในเมืองสิบสองปันนายังถูกกำหนดโดยนโยบายของรัฐและแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจของจีนด้วย