ดนตรีประกอบพิธีกรรมนางสีดาปราบนกหัสดีลิงค์ วัดบ่อ ชะเนง อำเภอหัวตะพาน จังหวัดอำนาจเจริญ

บทคัดย่อ

     บทความวิชาการเรื่อง “ดนตรีประกอบพิธีกรรมนางสีดาปราบนกหัสดีลิงค์ วัดบ่อชะเนง อำเภอหัวตะพาน จังหวัดอำนาจเจริญ” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติ ความเป็นมา และบทบาทของดนตรีในพิธีกรรมสำคัญที่จัดขึ้นก่อนพิธีฌาปนกิจศพ ณ เมรุนกหัสดีลิงค์  ซึ่งพิธีนี้จัดถวายแด่พระราชปรีชาญาณมุนี (หลอม มหาวิริโย) อดีตเจ้าคณะจังหวัดอำนาจเจริญ และอดีตเจ้าอาวาสวัดบ่อชะเนง โดยมีความเชื่อว่านกหัสดีลิงค์จะนำดวงวิญญาณของผู้ล่วงลับไปสู่สรวงสวรรค์ พิธีกรรมประกอบด้วยการแสดงนำโดย “นางเทียมเจ้านางสีดา” ผู้สวมบทบาทนางสีดา ทำหน้าที่นำขบวนต่อสู้และปราบนกหัสดีลิงค์เพื่อเปิดทางในการเผาศพ ดนตรีประกอบแบ่งออกเป็น 3 ช่วงหลัก ได้แก่ ช่วงบวงสรวง (ตั้งคาย) เพื่ออัญเชิญนางสีดา ช่วงเคลื่อนขบวนไปปราบนกหัสดีลิงค์ และช่วงการต่อสู้ปราบนกหัสดีลิงค์ บทความนี้มุ่งศึกษาดนตรีประกอบพิธีกรรมในกรอบแนวคิดโครงสร้างหน้าที่นิยม (Structural Functionalism) ที่มองว่าทุกองค์ประกอบของสังคมมีหน้าที่เกื้อกูลกันเพื่อคงไว้ซึ่งความเป็นระเบียบและความสมดุลของชุมชน ดังนั้นพิธีกรรมนางสีดาปราบนกหัสดีลิงค์จึงมิใช่เพียงการแสดง เชิงศิลปวัฒนธรรม แต่ยังทำหน้าที่เสริมสร้างความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ตอกย้ำค่านิยมแห่งความกตัญญูต่อพระเถระผู้ล่วงลับ เชื่อมโยงความเชื่อเรื่องชีวิตหลังความตายเข้ากับขนบธรรมเนียม และสร้างเอกภาพของชุมชนอีสาน การทำความเข้าใจดนตรีในพิธีกรรมนี้จึงเผยให้เห็นบทบาทของดนตรีทั้งในเชิงสัญลักษณ์ เชิงสังคม และเชิงจิตวิญญาณ อันเป็นรากฐานสำคัญในการธำรงรักษาความมั่นคงทางวัฒนธรรม และวิถีชีวิตของชุมชน