การพัฒนากลุ่มอาชีพน้ำพริกเห็ดสู่วิสาหกิจชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน : กรณีศึกษาชุมชนพูนทรัพย์ เขตสายไหม กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) บริบทของชุมชน ปัญหาและอุปสรรคของการบริหารจัดการกลุ่มอาชีพน้ำพริกเห็ดในชุมชนพูนทรัพย์ที่สามารถขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก 2) กระบวนการพัฒนาศักยภาพการแปรรูปของกลุ่มอาชีพทำน้ำพริกเห็ดเพื่อการยกระดับผลิตภัณฑ์สู่วิสาหกิจชุมชน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน และ 3) รูปแบบการยกระดับกลุ่มอาชีพสู่วิสาหกิจชุมชน มาต่อยอดทางการตลาดและการจำหน่ายสินค้าเพื่อเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ การดำเนินการวิจัยยึดตามระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพในแนวทางของการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กลุ่มเป้าหมายของการวิจัย คือ กรรมการวิสาหกิจชุมชน และสมาชิกวิสาหกิจชุมชน การรวบรวมข้อมูลใช้วิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก การประชุมกลุ่ม และการศึกษาเอกสาร

ผลการวิจัย พบว่า สภาพก่อนการพัฒนากลุ่มชุมชนมีปัญหาและอุปสรรคตามหลักการบริหาร 6 M ดังนี้ 1) ด้านบุคลากร สมาชิกส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ขาดความถนัดในทักษะบางอย่าง ขาดการรวมตัวกันของแต่ละรุ่น อีกทั้งยังมีการเปลี่ยนไปทำอาชีพอื่น 2) ด้านการเงิน ได้รับเงินสนับสนุนบ้างแต่ในจำนวนที่น้อย ไม่เพียงพอต่อการบริหารจัดการ 3) ด้านวัสดุที่ใช้ผลิต ได้มาจากวัตถุดิบที่สามารถหาได้ในชุมชนแต่มีปริมาณจำกัดจึงต้องพึ่งจากแหล่งภายนอกชุมชนบางส่วน 4) ด้านการบริหารจัดการ เริ่มมีการรวมกลุ่มในช่วงก่อนการระบาดของโควิด แต่มีปัญหาการจัดจำหน่ายสินค้าโดยไม่ผ่านระบบออนไลน์ 5) ด้านการตลาด ผลิตภัณฑ์ไม่มีความโดดเด่น เนื่องจากสินค้าที่ผลิตมีและขายกันอยู่แล้ว และ 6) ด้านอุปกรณ์การผลิต ใช้เพียงอุปกรณ์บางอย่างจากบ้านของสมาชิก ไม่เพียงพอต่อการนำไปเพิ่มการผลิต  กระบวนการพัฒนากลุ่มอาชีพสู่วิสาหกิจชุมชนโดยการมีส่วนร่วม ประกอบด้วย 7 วิธีการที่ดำเนินไปอย่างเป็นขั้นตอน คือ 1) การให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการรวมกลุ่มอาชีพและพัฒนาสู่การตั้งวิสาหกิจชุมชน ซึ่งครอบคลุมการบริหารจัดการ 2) การศึกษาดูงานวิสาหกิจชุมชน 3) การจัดเวทีทดลองทำผลิตภัณฑ์ชุมชนที่ได้มาตรฐาน 4) การทดลองการตลาดออฟไลน์และออนไลน์ 5) การจัดเวทีถอดบทเรียนจากการปฏิบัติจริง 6) การให้คำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ และ 7) การประชุม สรุปผลการทดลอง จัดทำคู่มือเพื่อพัฒนา และกลยุทธ์ในการพัฒนาวิสาหกิจชุมชน ส่งผลให้เกิดแนวทางในการดำเนินงานต่อยอดทางการตลาดและการจำหน่ายสินค้าเพื่อเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ