การใช้สิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของประชาชนเพื่อตรวจสอบการทำงานของหน่วยงานภาครัฐโดยอาศัยกลไกตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความฉบับนี้มุ่งนำเสนอสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของราชการตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 อันเป็นกลไกสำคัญที่สะท้อนหลักการเปิดเผยเป็นหลัก ปกปิดเป็นข้อยกเว้น ภายใต้ระบอบประชาธิปไตยที่ประชาชนเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย ผลการศึกษาพบว่า แม้กฎหมายจะกำหนดสิทธิของประชาชนและหน้าที่ของรัฐไว้อย่างชัดเจน รวมถึงมีคณะกรรมการวินิจฉัยการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารเป็นกลไกวินิจฉัยข้อพิพาท แต่การบังคับใช้กลับประสบปัญหาทั้งด้านโครงสร้าง เช่น การขาดระบบจัดเก็บและสืบค้นข้อมูลที่มีประสิทธิภาพ และทัศนคติของเจ้าหน้าที่บางส่วนที่ยังถือว่าข้อมูลข่าวสารเป็นสมบัติของรัฐไม่ใช่สิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน นอกจากนี้ การที่คำวินิจฉัยของคณะกรรมการไม่มีผลผูกพันทางปกครองโดยตรง และการไม่มีบทลงโทษต่อเจ้าหน้าที่ที่ละเมิดสิทธิ ยิ่งทำให้ประชาชนต้องพึ่งกระบวนการศาลปกครอง ซึ่งมีข้อจำกัดทั้งด้านเวลาและค่าใช้จ่าย
บทความจึงเสนอให้มีการปรับปรุงกฎหมายเพื่อเพิ่มผลผูกพันของคำวินิจฉัยและกำหนดมาตรการลงโทษหน่วยงานหรือเจ้าหน้าที่ที่ฝ่าฝืน พร้อมทั้งปรับปรุงโครงสร้าง เช่น การพัฒนาระบบสารสนเทศ การอบรมเจ้าหน้าที่ และสร้างความตระหนักรู้ในหมู่ประชาชนว่าการใช้สิทธิขอข้อมูลข่าวสารคือการปกป้องผลประโยชน์สาธารณะ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมธรรมาภิบาล ป้องกันการทุจริต และเสริมสร้างวัฒนธรรม
การตรวจสอบถ่วงดุลในสังคมประชาธิปไตยได้อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ทุกบทความที่ตีพิมพ์ในวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ร่มพฤกษ์เป็นทัศนะและข้อคิดเห็นของผู้เขียนมิใช่ทัศนะของมหาวิทยาลัยเกริกหรือกองบรรณาธิการ การนำบทความส่วนใดส่วนหนึ่งหรือทั้งหมดไปพิมพ์เผยแพร่ต้องอ้างอิงที่มาให้ชัดเจน
เอกสารอ้างอิง
กุลปราณี ศรีใย. (2555). ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการควบคุมหน่วยงานของรัฐในการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540. (ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีปทุม), SPU. https://dspace.spu.ac.th/items/bc1dcba8-b44f-44db-b1e7-b3bbb7aeb84f.
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ. (2558). คู่มือการทำความเข้าใจเรื่อง สิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง. สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.
ณัฐดนัย นาจันทร. (2562). หลักกฎหมายมหาชนเบื้องต้น. นิติธรรม.
พระมหาไทยน้อย ญาณเมธี และพระศิลาศักดิ์ สุเมโธ. (2560). การมีส่วนร่วมของประชาชนในการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 3(2), 196-213.
พิมพ์ธิดา วงศ์สุนทร. (2552). การบังคับใช้พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ในหน่วยงานของรัฐตามหลักธรรมาภิบาล : กรณีศึกษาส่วนราชการระดับกระทรวงสาธารณสุข. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช). NRCT. https://dric.nrct.go.th/Search/SearchDetail/240120.
รติกร เจือกโว้น. (2552, 28 กรกฎาคม). ศาลปกครอง. สถาบันพระปกเกล้า. https://wiki.kpi.ac.th/index.php?title=ศาลปกครอง.
ฤทัย หงส์สิริ. (2558). ศาลปกครองกับคดีพิพาทเกี่ยวกับมหาวิทยาลัย. สถาบันคลังสมองของชาติ. https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/bitstream/123456789/6161/1/RuethaiHongsiri.pdf.
วโรดม บุญมั่น. (2560). การให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลภาครัฐเพื่อการตรวจสอบการทุจริต. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย). คลังปัญญาจุฬาฯ. https://cuir.car.chula.ac.th/handle/123456789/59590.
วิมพัทธ์ ราชประดิษฐ์ ศุภศิษฏ์ ทวีแจ่มทรัพย์ และศิรธัช ศิริชุมแสง. (2563). หน้าที่และสิทธิของผู้เสียภาษีตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. วารสารนิติศาสต์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 49(2), 272-296.
วิวรรธน์ ดำรงค์กุลนันทน์. (2563). คำอธิบายกฎหมายอาญาภาคทั่วไป (พิมพ์ครั้งที่ 2). นิติธรรม.
ศุภชัย คล่องขยัน และสัญญา เคณาภูมิ. (2567). แนวทางการส่งเสริมพลเมืองสู่ความเป็นหุ้นส่วนทางการบริหารจัดการภาครัฐ. วารสารส่งเสริมและพัฒนาวิชาการสมัยใหม่, 2(6), 75-96.
สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ. (2544). คู่มือประชาชน สิทธิรับรู้ข้อมูลข่าวสาร ตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540. สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ.
สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ. (2549). สิทธิรับรู้ข้อมูลข่าวสารของประชาชน. สามเจริญพาณิชย์.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน และสำนักงานศูนย์วิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (2562). รายงานผลการสำรวจทัศนคติของประชาชนและเจ้าหน้าที่ของรัฐที่มีต่อค่านิยมหรือมาตรฐานทางจริยธรรมของข้าราชการและเจ้าหน้าที่ของรัฐ โครงการศึกษาเพื่อเตรียมการขับเคลื่อนมาตรฐานทางจริยธรรมสำหรับเจ้าหน้าที่ของรัฐ: การจัดทำยุทธศาสตร์ด้านมาตรฐานทางจริยธรรมและการส่งเสริมจริยธรรมภาครัฐ. (รายงานผลการสำรวจ). สำนักงาน ก.พ. https://www2.ocsc.go.th/sites/default/files/attachment/article/raayngaanphlkaarsamrwcchthasnkhtikhngprachaachnaelaecchaahnaathiikhngrath_0.pdf.
สำนักพัฒนาระบบงานคดีปกครอง. (2567, 16 ธันวาคม ). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการและคดีปกครองเกี่ยวกับการไม่เปิดเผยข้อมูลข่าวสาร. ศูนย์การเรียนรู้ศาลปกครองออนไลน์. https://aclib.admincourt.go.th/article/675fd1d8c416d.
หยุด แสงอุทัย. (2560). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายทั่วไป (พิมพ์ครั้งที่ 21). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อภิชาติ คุณวัฒน์บัณฑิต. (2561). ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติของประเทศไทย. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์). TU Digital Collections.
https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:165890.
อานนท์ มาเม้า. (2558). ศาลรัฐธรรมนูญและวิธีพิจารณาคดีรัฐธรรมนูญ. โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอน, คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Andrew Ashworth and Lucia Zedner. (2014). Preventive Justice (Oxford: Oxford University Press.
Rousseau, J.-J. (2018). Rousseau: The Social Contract and other later political writings. Cambridge University Press.
United Nation (2009, April 27). Universal Declaration of Human Rights. UN. https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights.
