กฎหมายกับรัฐบาลดิจิทัล: ข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของกฎหมายไทยในยุค Data-Driven Governance และข้อเสนอเชิงบรรทัดฐาน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การเปลี่ยนผ่านสู่รัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) และการบริหารภาครัฐแบบขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven Governance) ได้ก่อให้เกิดความท้าทายต่อโครงสร้างทางกฎหมายและการกำกับดูแลภาครัฐของประเทศไทยอย่างมีนัยสำคัญ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลดิจิทัล วิเคราะห์ข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของกฎหมายไทยในการรองรับการบริหารภาครัฐที่อาศัยข้อมูลเป็นฐาน และเสนอแนวทางเชิงบรรทัดฐานสำหรับการพัฒนากฎหมายให้สอดคล้องกับบริบทของรัฐดิจิทัล โดยใช้วิธีการศึกษาวิเคราะห์เอกสารทางกฎหมาย หลักวิชาการ และแนวคิดร่วมสมัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ แนวคิดรัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) การบริหารภาครัฐแบบขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven Governance) การกำกับดูแลข้อมูล (Data Governance) และรัฐธรรมนูญนิยมดิจิทัล (Digital Constitutionalism)
ผลการศึกษาพบว่า แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายสำคัญที่เกี่ยวข้องกับรัฐบาลดิจิทัล ได้แก่ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 พระราชบัญญัติการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 และพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 แต่กฎหมายดังกล่าวยังคงมีข้อจำกัดเชิงโครงสร้างหลายประการ ได้แก่ ความกระจัดกระจายของกฎหมายและหน่วยงานกำกับดูแล การขาดกลไกกำกับดูแลข้อมูลภาครัฐที่เป็นเอกภาพ การขาดความโปร่งใสและความรับผิดรับชอบของอัลกอริทึมภาครัฐ ตลอดจนความไม่สมดุลระหว่างการใช้ข้อมูลเพื่อประโยชน์สาธารณะกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน
บทความเสนอว่า การปฏิรูปกฎหมายไทยในยุค Data-Driven Governance ควรมุ่งพัฒนากรอบการกำกับดูแลข้อมูลภาครัฐระดับชาติ ส่งเสริมการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงาน กำหนดมาตรฐานความโปร่งใสและความรับผิดรับชอบของระบบอัลกอริทึม และรับรองสิทธิของประชาชนในกระบวนการตัดสินใจทางดิจิทัล โดยยึดหลัก Data Governance และ Digital Constitutionalism เพื่อสร้างดุลยภาพระหว่างประสิทธิภาพของภาครัฐกับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน อันจะนำไปสู่การพัฒนารัฐบาลดิจิทัลที่มีความโปร่งใส เป็นธรรม และยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารวิชาการวิทยาลัยสันตพล ถือว่าเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือรับผิดชอบใดๆ
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ. (2566). แผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทย พ.ศ. 2566–2570. สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ.
พระราชบัญญัติการบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562. (2562, 22 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 67 ก.
สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล. (2566). รายงานการพัฒนารัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทย ประจำปี 2566. สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล.
สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล. (2566). แนวทางการบังคับใช้พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562. สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2566). Thailand Digital Outlook 2023. สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก.
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562. (2562, 27 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 69 ก.
พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540. (2540, 10 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 114 ตอนที่ 46 ก.
พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544. (2544, 4 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 118 ตอนที่ 112 ก.
Bannister, F., & Connolly, R. (2014). ICT, public values and transformative government: A framework and programme for research. Government Information Quarterly, 31(1), 119–128. https://doi.org/10.1016/j.giq.2013.06.002.
Criado, J. I., Sandoval-Almazan, R., & Gil-Garcia, J. R. (2013). Government innovation through social media. Government Information Quarterly, 30(4), 319–326. https://doi.org/10.1016/j.giq.2013.10.003
European Commission. (2022). Data Governance Act: Regulation (EU) 2022/868. Publications Office of the European Union.
European Parliament & Council of the European Union. (2016). Regulation (EU) 2016/679 (General Data Protection Regulation). Official Journal of the European Union.
Floridi, L. (2014). The fourth revolution: How the infosphere is reshaping human reality. Oxford University Press.
Gil-Garcia, J. R., Dawes, S. S., & Pardo, T. A. (2018). Digital government and public management research: Finding the crossroads. Public Management Review, 20(5), 633–646. https://doi.org/10.1080/14719037.2017.1327181.
Janssen, M., Charalabidis, Y., & Zuiderwijk, A. (2012). Benefits, adoption barriers and myths of open data and open government. Information Systems Management, 29(4), 258–268. https://doi.org/10.1080/10580530.2012.716740.
Kitchin, R. (2014). The data revolution: Big data, open data, data infrastructures and their consequences. Sage Publications.
Mayer-Schönberger, V., & Cukier, K. (2013). Big data: A revolution that will transform how we live, work, and think. Houghton Mifflin Harcourt.
Meijer, A., & Bolívar, M. P. R. (2016). Governing the smart city. International Review of Administrative Sciences, 82(2), 392–408. https://doi.org/10.1177/0020852314564308.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2014). Recommendation of the Council on Digital Government Strategies. OECD Publishing.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). The OECD digital government policy framework. OECD Publishing.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). Digital government index 2023: Results and key findings. OECD Publishing.
Smuha, N. A. (2021). Beyond a human rights-based approach to AI governance. Philosophy & Technology, 34(3), 473–491. https://doi.org/10.1007/s13347-020-00403-w
Sunstein, C. R. (2019). Algorithms, correctness, and the future of law. Harvard Public Law Working Paper No. 19-21.
United Nations. (2024). United Nations e-government survey 2024: Accelerating digital transformation for sustainable development. United Nations.
Veale, M., Van Kleek, M., & Binns, R. (2018). Fairness and accountability design needs for algorithmic support in high-stakes public sector decision-making. Proceedings of the 2018 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 1–14.
World Bank. (2021). World development report 2021: Data for better lives. World Bank.
Yeung, K. (2018). Algorithmic regulation: A critical interrogation. Regulation & Governance, 12(4), 505–523. https://doi.org/10.1111/rego.12158
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.
Zuiderwijk, A., Janssen, M., & Dwivedi, Y. K. (2015). Acceptance and use predictors of open data technologies. Government Information Quarterly, 32(4), 429–440. https://doi.org/10.1016/j.giq.2015.07.004.
