วารสารรัชต์ภาคย์ (Rajapark Journal) ปีที่ 20 ฉบับที่ 68 กรกฎาคม – กันยายน 2569 เป็นวารสารวิชาการในเครือสถาบันรัชต์ภาคย์ ได้รับการรับรองคุณภาพวารสารวิชาการจากศูนย์ดัชนีการอ้างอิงวารสารไทย Thai-Journal Citation Index Center: TCI เป็นวารสารกลุ่มที่ 2 (สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์) ระหว่างปี พ.ศ. 2568-2572

ท่ามกลางพลวัตของการบริหารรัฐกิจสมัยใหม่ที่ทวีความซับซ้อน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องเผชิญกับความท้าทายในการแปลงความต้องการของประชาชนไปสู่การจัดทำนโยบาย แผนงาน และบริการสาธารณะแม้ว่าประเทศไทยจะมีการพัฒนากฎหมายและช่องทางการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างต่อเนื่องผ่านกลไก “ประชารัฐ” ทว่าในทางปฏิบัติ การมีเวทีหรือช่องทางให้ประชาชนเข้าร่วมนั้น มิได้เป็นหลักประกันว่าเสียงของประชาชนจะเชื่อมโยงไปสู่การตัดสินใจสาธารณะได้อย่างมีความหมายโดยอัตโนมัติ โครงสร้างทางสถาบันและเงื่อนไขทางการบริหารระดับท้องถิ่นยังคงเป็นข้อจำกัดที่ส่งผลต่อโอกาสและขีดความสามารถของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการเข้ามามีบทบาทอย่างแท้จริง การเปิดให้ประชาชนมีส่วนร่วมโดยที่ข้อเสนอไม่สามารถเชื่อมโยงกับการตัดสินใจได้จริง อาจก่อให้เกิดความผิดหวังและบั่นทอนความไว้วางใจที่ประชาชนมีต่อหน่วยงานของรัฐทิศทางระดับสากลจึงมุ่งเน้นความสำคัญของการยกระดับการมีส่วนร่วม จากเพียงการจัดเวทีรับฟังความคิดเห็นเชิงรูปแบบ ไปสู่กระบวนทัศน์ “ประชาธิปไตยแบบปรึกษาหารือ” และ “ธรรมาภิบาลเชิงความร่วมมือ” ที่ผู้เกี่ยวข้องสามารถเข้าถึงข้อมูล แลกเปลี่ยนเหตุผล และเชื่อมโยงข้อเสนอเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจได้อย่างเป็นรูปธรรม

ด้วยตระหนักถึงช่องว่างทางวิชาการและการปฏิบัติงานดังกล่าว วารสารรัชต์ภาคย์ฉบับนี้จึงขอนำเสนอบทความวิจัยที่มีความลุ่มลึกและโดดเด่นอย่างยิ่ง เรื่อง “การพัฒนาพลังประชารัฐแบบปรึกษาหารือเพื่อเสริมสร้างธรรมาภิบาลและประชาธิปไตยท้องถิ่นอย่างยั่งยืนในพื้นที่ภาคตะวันออกของประเทศไทย” ของ ธัญญาธร แย้มสุนทร และ รุ่งรัตนา เจริญจิตต์ งานวิจัยชิ้นนี้ได้ก้าวข้ามการวิเคราะห์การมีส่วนร่วมเชิงปริมาณแบบดั้งเดิม ที่มักให้ความสำคัญกับจำนวนผู้เข้าร่วมหรือจำนวนกิจกรรม ไปสู่การตั้งคำถามเชิงวิพากษ์ถึงคุณภาพของข้อมูล ความเสมอภาคของเสียง และความสามารถในการดำเนินการร่วมกันระหว่างภาคส่วน จากการบูรณาการระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ผู้วิจัยได้ค้นพบข้อเท็จจริงเชิงประจักษ์ว่า ปัญหาแกนกลางของการมีส่วนร่วมในระดับท้องถิ่นมิใช่การขาดแคลนเวที แต่คือ “ช่องว่างของการเชื่อมโยง” ระหว่างเสียงของประชาชนกับอำนาจในการตัดสินใจ

ข้อค้นพบดังกล่าวนำไปสู่การสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ ที่มีคุณูปการสูงต่อการพัฒนารัฐประศาสนศาสตร์สมัยใหม่ นั่นคือ “ตัวแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมเชิงปรึกษาหารือ” (Participatory Deliberative Governance Model PDGM) ตัวแบบ PDGM ได้อธิบายห่วงโซ่การเชื่อมโยงทางการบริหารอย่างเป็นระบบผ่าน 4 กระบวนการต่อเนื่อง ได้แก่ 1) การมีส่วนร่วม ที่มุ่งเน้นความครอบคลุมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 2) การปรึกษาหารือ ที่เน้นการแลกเปลี่ยนข้อมูลและเหตุผลภายใต้ความเสมอภาค 3) การตัดสินใจร่วม ที่นำข้อเสนอเข้าสู่การกำหนดแผนและงบประมาณอย่างเป็นรูปธรรม และ 4) ผลลัพธ์ด้านธรรมาภิบาล ที่ก่อให้เกิดความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และความชอบธรรมในการบริหาร องค์ความรู้ใหม่นี้ชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ความโปร่งใสมิได้หมายถึงเพียงการเปิดเผยข้อมูลเอกสารแต่ต้องครอบคลุมถึง “ความโปร่งใสของเส้นทางการตัดสินใจ” ที่ประชาชนสามารถติดตามสถานะของข้อเสนอและได้รับฟังเหตุผลชี้แจงตอบกลับจากภาครัฐอย่างเป็นระบบ ตัวแบบ PDGM จึงถือเป็นนวัตกรรมเชิงนโยบายที่เปลี่ยนผ่านการมีส่วนร่วมเชิงสัญลักษณ์ ให้กลายเป็นกลไกธรรมาภิบาลที่ตรวจสอบได้ อันเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างความยั่งยืนให้แก่ประชาธิปไตยท้องถิ่นอย่างแท้จริง ดังภาพ

กองบรรณาธิการวารสารรัชต์ภาคย์ หวังเป็นอย่างยิ่งว่า บทความวิชาการในฉบับนี้จะช่วยจุดประกายแนวคิดและเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนานโยบายสาธารณะ พร้อมทั้งขอสนับสนุนนักวิชาการและนักวิจัยทุกท่านในการสร้างสรรค์ผลงานที่มีคุณค่าเพื่อขับเคลื่อนสังคมและประเทศชาติต่อไป

ดร. ธันยนันท์ จันทร์ทรงพล

บรรณาธิการ