รูปแบบการมีส่วนร่วมเชิงพุทธบูรณาการในการจัดการชลประทาน ขององค์กรผู้ใช้น้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำภาคเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

     การศึกษาครั้งนี้เป็นงานวิจัยแบบผสมผสานวิธี ใช้ประชากรเป็นครัวเรือน โดยการสอบถามองค์กรผู้ใช้น้ำชลประทานฝายหนองปิ้งไก่ ประกอบด้วย ประธานองค์กรผู้ใช้น้ำชลประทาน  คณะกรรมการกลุ่มฯ และเกษตรกรผู้ใช้น้ำชลประทาน ที่อาศัยอยู่ในเขตพื้นที่ชุมชนหนองปิ้งไก่  จำนวน 4 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ 2 บ้านหนองปิ้งไก่ หมู่ 13 บ้านมอเจริญ หมู่ 19 บ้านศาลาโป่งแดง และหมู่ 22 บ้านสร้อยสุวรรณ เขตอำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร จำนวนทั้งหมด 442 ครัวเรือน (คน) ได้แบบสอบถามคืน จำนวน 419 ชุด คิดเป็นร้อยละ 94.80 และสนทนากลุ่มกับตัวแทนกลุ่มตัวอย่างและผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วย องค์กรผู้ใช้น้ำ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กรมชลประทานและ องค์กรเอกชน ได้แก่ มูลนิธิอุทกพัฒน์ในพระบรมราชูปถัมภ์ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน) โดยใช้วิธีการเก็บข้อมูลการวิจัยตามตัวแบบระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนที่นำเสนอโดยสมาคมนานาชาติ
ผลการวิจัย พบว่า
1)   หลักการมีส่วนร่วมจะเน้นในด้านปัจจัยภายนอกหรือวิธีการ เพื่อรักษาสิทธิ์ของตน หรือความคุ้มค่าจากการเข้าร่วม ส่วนหลักการมีส่วนร่วมเชิงพุทธ จะเน้นในด้านปัจจัยภายในหรือคุณภาพทางจิตใจอย่างมีเมตตา ในแบบของการเป็น “ผู้ให้” ที่ควบคู่ไปกับการพิทักษ์คุ้มครองประโยชน์ที่จะเกื้อกูลกับทุกๆ คน และทุกชีวิตบนโลก อนึ่งจากผลการวิเคราะห์แบบสอบถาม ผู้วิจัยได้พิจารณาเลือกค่าเฉลี่ยที่ต่ำที่สุดของการมีส่วนร่วมมาจัดกิจกรรมส่งเสริมให้องค์กรผู้ใช้น้ำเกิดความเข้มแข็ง คือ การมีส่วนร่วมคิด มีค่าเท่ากับ 4.09  ส่วนค่าเฉลี่ยที่ต่ำที่สุดของการมีส่วนร่วมเชิงพุทธของสาราณียธรรม คือ สาธารณโภคี เท่ากับ 4.00 และวัชชีอปริหานิยธรรม คือ หมั่นประชุมเนืองนิตย์ มีค่าเท่ากับ 4.17 

2)   กระบวนการและส่งเสริมการจัดการชลประทานขององค์กรผู้ใช้น้ำในพื้นที่ชุมชนหนองปิ้งไก่ตามหลักการมีส่วนร่วมเชิงพุทธบูรณาการ คือ เปิดโอกาสให้องค์กรผู้ใช้น้ำได้เข้ามามีบทบาทสูงที่สุดในการตัดสินใจไปจนถึงขั้นการเสริมอำนาจ อันนำไปสู่แผนยุทธศาสตร์การจัดการชลประทาน และจัดกิจกรรมส่งเสริมองค์กรและเกษตรกรผู้ใช้น้ำ เช่น จัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติ 88 พรรษามหาราชา สืบชะตาลำน้ำ เลี้ยงผีฝาย แบบล้านนา รวมทั้งจัดผ้าป่าวัสดุก่อสร้างเพื่อสร้างศาลารวมใจเฉลิมพระเกียรติ เป็นต้น
3)   รูปแบบการมีส่วนร่วมเชิงพุทธบูรณาการในการจัดการชลประทานขององค์กรผู้ใช้น้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำภาคเหนือตอนล่างมีกระบวนการทำงานการมีส่วนร่วมตามพุทธวิธีของสาราณียธรรมและวัชชีอปริหานิยธรรม ร่วมกับหลักการจัดการชลประทาน ซึ่งส่วนที่เป็นหัวใจหลักก็คือ เอช-ซี โมเดล  เป็นรูปแบบหัวใจแห่งการประสาน ที่สามารถใช้เป็นแนวทางแห่งการพัฒนาตนเองสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ รวมทั้งเป็นเสริมสร้างการอยู่ร่วมกันแบบใช้หัวใจในการเข้าหากัน ให้ความไว้วางใจกัน สร้างความศรัทธาต่อกัน ให้เกียรติต่อกัน มองเห็นคุณค่าของกันและกัน ปัญหาความขัดแย้งก็ค่อยๆหมดไป การทำงานก็เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้สังคมเกิดความน่าอยู่