ทุนทางสังคมกับการจัดการการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ : กรณีศึกษาตลาดคลองสวนร้อยปี อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทุนทางสังคมที่ปรากฏในชุมชน กระบวนการจัดการการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์และบทบาทของทุนทางสังคมในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ในชุมชนตลาดคลองสวนร้อยปี อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ วิธีการศึกษาใช้แนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key-informant interview) จำนวน16 คน และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non-participant observation)

       ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนตลาดคลองสวนร้อยปีเคยเป็นศูนย์กลางการคมนาคมที่สำคัญในอดีตและเป็นชุมชนขนาดใหญ่ คนในชุมชนมีวิถีชีวิตและประเพณีที่ยึดถือกันอย่างเหนียวแน่น และบางส่วนปฏิบัติสืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน แม้สมาชิกชุมชนจะมีความหลากหลายทางเชื้อชาติ แต่มีความสนิทสนมคุ้นเคยกันเป็นอย่างดีเหมือนพี่เหมือนน้อง และอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข  ส่งผลให้เกิดความไว้วางใจและมีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันสูง ให้ความร่วมมือเป็นอย่างดีในกิจกรรมต่างๆ ของชุมชน รวมทั้งคอยเป็นหูเป็นตาในการดูแลความสงบเรียบร้อยในชุมชน และมีความผูกพันกับถิ่นที่อยู่อาศัยและวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม โดยส่วนใหญ่ยังคงประกอบอาชีพเป็นพ่อค้าแม่ค้าอยู่ในพื้นที่ตลาดคลองสวนร้อยปี ซึ่งเจ้าของตลาดเป็นผู้นำชุมชนที่มีบทบาทสำคัญในการบริหารจัดการ และเปิดโอกาสให้คนในชุมชนใช้พื้นที่ในตลาดเป็นที่อยู่อาศัยและเป็นที่ประกอบอาชีพโดยไม่ต้องเสียค่าเช่า  อีกทั้งยังมีส่วนผลักดันให้เกิดการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ขึ้น โดยเปิดโอกาสให้คนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการพัฒนา ผลของความพยายามนี้ก่อให้เกิดการรวมกลุ่มกิจกรรมขึ้นภายในชุมชนที่เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอกจนกลายเป็นความสัมพันธ์แบบเครือข่ายที่มีการเกื้อกูลต่อการพัฒนาให้ก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง