การวิเคราะห์นิทานและสื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย

บทคัดย่อ

                งานวิจัยเรื่อง “การวิเคราะห์นิทานและสื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) จำแนกประเภทของนิทานและสื่อพื้นบ้านในจังหวัดเลย 2) วิเคราะห์คุณธรรม จริยธรรม ในนิทานและสื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย เก็บรวบรวมข้อมูลเอกสารและข้อมูลภาคสนามในพื้นที่ 5 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองเลย อำเภอวังสะพุง อำเภอเชียงคาน อำเภอด่านซ้าย และอำเภอภูหลวง จังหวัดเลย ผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ พระสงฆ์ และปราชญ์ท้องถิ่น รวม 15 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้แนวคิดวรรณกรรมท้องถิ่น แนวคิดสื่อพื้นบ้านและแนวคิดคุณธรรมจริยธรรม และนำเสนอผลการวิจัยแบบพรรณนาวิเคราะห์

                ผลการวิจัยพบว่า

                1. นิทานและสื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย จำแนกประเภท ได้ดังนี้ คือ 1) นิทานพื้นบ้านจังหวัดเลย พบจำนวน 63 เรื่อง จำแนกได้ 8 ประเภท ได้แก่ (1) นิทานมหัศจรรย์ (2) นิทานชีวิต (3) นิทานและตำนานประจำถิ่น (4) นิทานอธิบายเหตุ  (5) นิทานมุขตลก (6) นิทานสัตว์ (7) นิทานคติธรรม และ (8) นิทานเรื่องผี และ 2) สื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย จำแนกได้  5 ประเภท คือ (1) ประเพณีและพิธีกรรม ได้แก่ ประเพณีบวงสรวงพญาช้าง-นางผมหอม พิธีกรรมผาสาดลอยเคราะห์ พิธีกรรมสักการะเจ้าฟ้าร่มขาว พิธีกรรมสรงน้ำรอยพระพุทธบาทภูควายเงิน งานนมัสการเจดีย์ศรีสองรัก ประเพณีไหว้ภูอังลังและภูผาแดด ประเพณีผีตาโขน และประเพณีผีขนน้ำ (2) การละเล่น ได้แก่ การละเล่นของชาวไทดำ เช่น การละเล่นไม้แจงแจ๊ะ การเล่นเสี่ยงทาย และแซปาง แมงตับเต่าไทเลย (หมอลำไทเลย) (3) การแต่งกาย ได้แก่ เครื่อง  แต่งกายของชาวไทดำ (4) ของใช้และหัตถกรรม ได้แก่ ตุ้มของชาวไทดำ และ (5) จิตรกรรมฝาผนัง ได้แก่ จิตรกรรมฝาผนังวัดมหาธาตุ วัดท่าคก วัดศรีคุณเมือง อำเภอเชียงคาน วัดโพนชัย และวัดเนรมิตวิปัสสนา อำเภอด่านซ้าย

                2.  คุณธรรมจริยธรรมในนิทานและสื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย สามารถวิเคราะห์ได้ดังนี้ 1) คุณธรรมจริยธรรมในนิทานจังหวัดเลย จำแนกได้ 14 ประเภท คือ (1) ความเมตตากรุณา ไม่เบียดเบียนผู้อื่น (2) ความกตัญญูกตเวทีและความซื่อสัตย์ (3) ความมีสัจจะหรือวาจาสัตย์ และพูดจาไพเราะ (4) ความมีวินัย (5) ความเสียสละ ให้ทาน และ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ (6) ความสามัคคีและการช่วยเหลือเกื้อกูล (7) ความพยายาม มานะ และอดทน (8) ความยุติธรรม (9) ความขยัน สัมมาชีพ และรับผิดชอบ (10) ความโลภ (11) ความกล้าหาญและเชาวน์ปัญญา (12) หลักการครองเรือน (13) การทำดีได้ดี และ (14) การให้อภัย 2) คุณธรรมจริยธรรมในสื่อพื้นบ้านจังหวัดเลย สามารถจำแนกได้ 5 ประเภท คือ (1) คุณธรรมจริยธรรมในประเพณีและพิธีกรรม ได้แก่ ความรับผิดชอบ ความสามัคคี ความเสียสละ ความซื่อสัตย์ ความจงรักภักดี ระเบียบวินัย และความเชื่อและศรัทธา (2) คุณธรรมและจริยธรรมในการละเล่น ได้แก่ ความเชื่อและศรัทธา ความสามัคคี (3) คุณธรรมและจริยธรรมในเครื่องแต่งกาย เสื้อผ้าของชาวไทดำ ได้แก่ ความขยันหมั่นเพียร ความรับผิดชอบ ระเบียบวินัย ความอดทน (4) คุณธรรมและจริยธรรมในของใช้และหัตถกรรม ได้แก่ ความขยันหมั่นเพียร ความรับผิดชอบ ความเชื่อและศรัทธา และ (5) คุณธรรมและจริยธรรมในจิตรกรรมฝาผนัง ได้แก่ พระเจ้าสิบชาติ (บำเพ็ญธรรม 10 ประการ) พระเวสสันดรชาดก (ทานบารมี) พระมาลัยคำหลวง (ทำดี-ทำชั่ว) คุณธรรมจริยธรรมในนิทานและสื่อพื้นบ้านดังกล่าว แสดงให้เห็นถึงคุณค่าที่คนรุ่นหลังควรอนุรักษ์ สืบสาน และนำมาถ่ายทอดเพื่อปลูกฝังเด็กและเยาวชนของชาวจังหวัดเลยในรูปแบบต่างๆ ที่สอดคล้องกับบริบทที่กำลังเปลี่ยนแปลงไปในสังคมปัจจุบัน