โซ่อุปทานข้าวไร่ โดยประยุกต์ใช้ตัวแบบจำลองอ้างอิงการดำเนินงานโซ่อุปทาน (SCOR Model) อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี
คำสำคัญ:
โซ่อุปทาน, แบบจำลอง SCOR, ข้าวไร่, สุราษฎร์ธานีบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบการดำเนินงานของโซ่อุปทานข้าวไร่ในอำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยประยุกต์ใช้แบบจำลองอ้างอิงการดำเนินงานโซ่อุปทาน (SCOR Model) 2) ประเมินประสิทธิภาพของโซ่อุปทาน ข้าวไร่ตามกรอบ SCOR Model และ 3) เสนอแนวทางการปรับปรุงกระบวนการโซ่อุปทานข้าวไร่อย่างเป็นระบบ การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มจากเกษตรกร ผู้ปลูกข้าวไร่จำนวน 18 ราย และผู้สนับสนุนการผลิต จำนวน 4 ราย รวมทั้งสิ้น 22 ราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพตามกรอบ SCOR Model ผลการวิจัยพบว่า โซ่อุปทานข้าวไร่มีข้อจำกัดสำคัญในทุกระดับของ SCOR โดยเฉพาะการขาดข้อมูลการวางแผนที่แม่นยำ คุณภาพปัจจัยการผลิตที่ไม่สม่ำเสมอ การผลิตที่ไม่มีมาตรฐาน การคัดเกรดและการส่งมอบที่ไม่เป็นระบบ ตลอดจนการไม่มีข้อมูลย้อนกลับระหว่างผู้ซื้อและผู้ผลิต ส่งผลให้เกิดความสูญเสียและต้นทุนสูงกว่าที่ควร ภาพรวมของปัญหาเชื่อมโยงกับการไหลของข้อมูลที่ไม่ครบถ้วน และการประสานงานระหว่างผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่ยังไม่เป็นระบบ จากผลการประเมินประสิทธิภาพ ผู้วิจัยได้เสนอแนวทางการปรับปรุงกระบวนการโซ่อุปทานข้าวไร่ออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะวางระบบพื้นฐาน ระยะเพิ่มประสิทธิภาพ และระยะพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยมุ่งเน้นการพัฒนาระบบข้อมูลกลาง การจัดทำมาตรฐานการผลิตและการส่งมอบ การรวมกลุ่มเกษตรกร และการสร้างช่องทางตลาดที่มั่นคง งานวิจัยนี้จึงเป็นกรอบเชิงปฏิบัติที่สามารถใช้ในการยกระดับประสิทธิภาพและความยั่งยืนของโซ่อุปทานข้าวไร่ในระดับชุมชน และสามารถประยุกต์ใช้กับสินค้าเกษตรชนิดอื่นในอนาคตได้ นอกจากนี้ งานวิจัยยังนำเสนอองค์ความรู้ใหม่ในการประยุกต์ใช้ SCOR Model ในบริบทการปลูกข้าวไร่แซมสวนยางพารา ซึ่งช่วยเปิดเผยจุดคอขวดเชิงระบบได้อย่างชัดเจน และเสนอแนวทางพัฒนาที่นำไปใช้ได้จริงในระดับชุมชน ผลการศึกษานี้จึงสามารถเป็นกรอบในการยกระดับประสิทธิภาพ และสร้างความยั่งยืนให้แก่โซ่อุปทานข้าวไร่ รวมถึงสามารถประยุกต์ใช้กับสินค้าเกษตรอื่นในอนาคตได้
เอกสารอ้างอิง
เทศบาลตำบลกรูด. (2565). รายงานการพัฒนาการเกษตรระดับตำบล. สืบค้นจาก https://www.krut.go.th/front
รดาศา เนตรแสงสี และ พลกร วงศ์ลา. (2568). การจัดการห่วงโซ่คุณค่าและต้นทุนโลจิสติกส์ด้วยการน้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่มีอิทธิพลต่อประสิทธิภาพการดำเนินงานของเกษตรกรผู้ปลูกสับปะรดในเขตพื้นที่จังหวัดเลย. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, 20(73), 117–128.
วิรัตน์ คงปันนา, นารีรัตน์ สีระสาร และ บำเพ็ญ เขียวหวาน. (2568). ปัจจัยที่มีผลต่อความต้องการการส่งเสริมการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ของเกษตรกรในอำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย, 20(71), 78–89.
สำนักงานเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี. (2563). ระบบฐานข้อมูลทะเบียนเกษตร. สืบค้นจาก https://zone8.oae.go.th/
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2560). สถิติการเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. สืบค้นจาก https://surat.nso.go.th/
Al Mamun, M. A., Nihad, S. A. I., Sarkar, M. A. R., Aziz, M. A., Qayum, M. A., Ahmed, R., Rahman, N. M. F., Hossain, M. I., and Kabir, M. S. (2021). Growth and trend analysis of area, production and yield of rice: A scenario of rice security in Bangladesh. PLOS ONE, 16(12), e0261128. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0261128
APICS. (2017). Supply chain operations reference (SCOR) model: Version 12.0. APICS Supply Chain Council. Retrieved from https://shorturl.asia/3kYyl
Assarroudi, A., Nabavi, F. H., Armat, M. R., Ebadi, A., and Vaismoradi, M. (2018). Directed qualitative content analysis: The description and elaboration of its underpinning methods and data analysis process. Journal of Research in Nursing, 23(1), 42–55. https://doi.org/10.1177/1744987117741667
Baimai, C., and Trongwattanawut, S. (2018). Production efficiency improvement of small organic rice mills in Chiang Mai Province using the SCOR model. RMUTT Global Business and Economics Review, 13(1), 123–138.
Chantharat, M., and Maikaensarn, V. (2019). Upstream supply chain analysis of Sangyod Muang Phatthalung rice using SCOR model. Panyapiwat Journal, 11(1), 127–138.
Chen, J., Zhang, X., and Wang, P. (2020). Traceability, input quality, and supply chain performance in smallholder farming systems. International Journal of Production Economics, 227, 107663. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2020.107663
Christopher, M. (2020). Logistics and supply chain management (6th ed.). Harlow, United Kingdom: Pearson Education.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2022). Digital agriculture transformation and sustainable food systems. Rome, Italy: FAO.
Miles, M. B., and Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks, CA, USA: SAGE Publications.
Pongwichian, P., and Samranjit, S. (2021). Post-harvest loss and logistics challenges of community rice supply chains in rural Thailand. Thai Journal of Agricultural Economics, 43(2), 55–72.
Siputsuk, D., Taengklieng, B., and Kaewphiban, P. (2019). A study of supply chain management and distribution of indigenous rice (Khai Mod Rin) of a community enterprise in Hua Sai District to enhance business strength and value.Faculty of Management Technology, Rajamangala University of Technology Srivijaya, Thailand.
Suriya, N., and Raksachart, S. (2022). Market information gaps and production planning constraints among smallholder farmers in Southern Thailand. Journal of Rural Development Studies, 15(1), 1–15.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความที่ปรากฎในวารสารฉบับนี้เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่ละท่าน สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย และกองบรรณาธิการ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยและไม่มีส่วนรับผิดชอบใดๆ
สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย ขอให้ผู้อ่านอ้างอิงในกรณีที่ท่านคัดลอกเนื้อหาบทความในวารสารฉบับนี้
