การสร้างสรรค์เรื่องเล่าเพื่อสื่อสารอาหารอัตลักษณ์ชนชาติจีนส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชนและการท่องเที่ยวเส้นทางเชื่อมโยงจังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดตรัง
คำสำคัญ:
เรื่องเล่า, อาหารอัตลักษณ์ชนชาติจีน, เศรษฐกิจชุมชน, การท่องเที่ยวบทคัดย่อ
งานวิจัยชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาบริบทที่มาและอัตลักษณ์อาหารชนชาติจีนเส้นทางเชื่อมโยงจังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดตรัง และ 2) เพื่อสร้างสรรค์เรื่องเล่าอัตลักษณ์อาหารชนชาติจีนส่งเสริมเศรษฐกิจชุมชนและการท่องเที่ยวเส้นทางเชื่อมโยงจังหวัดนครศรีธรรมราชและจังหวัดตรัง งานวิจัยครั้งนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญคือ หน่วยงานภาครัฐ/ภาคเอกชนและปราชญ์ชุมชน จำนวน 20 คน และผู้ประกอบการร้านอาหารชนชาติจีนจำนวน 7 คน จาก 8 ร้านอาหารอัตลักษณ์ โดยจำแนกเป็นอาหารคาวและหวาน ในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดตรัง อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง อำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราชและอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยในอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราชเป็นร้านอาหารเดียวที่มีทั้งอาหารคาวและหวาน เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย แบบบันทึกผลการวิเคราะห์ข้อมูล แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง และแบบบันทึกผลการสังเกตการณ์ การเก็บรวบรวมข้อมูลรวบรวมจากการลงพื้นที่ภาคสนาม และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการถอดรหัส (Coding analysis) จากประเด็นคำถามที่กำหนดไว้ แล้วพิจารณาความสอดคล้องและสรุปเป็นประเด็นตามวัตถุประสงค์ ผลการวิจัย พบว่า 1) ชาวจีนจำนวนมากเข้ามาเมืองไทยเพื่อการแสวงโชค โดยชาวจีนเข้ามา ณ จังหวัดตรังในสมัยรัชกาลที่ 3 และโดยเฉพาะในสมัยรัชกาลที่ 5 มาใช้แรงงานทำรางรถไฟสายตรังและตั้งรกรากอยู่ต่อ นอกจากนี้ ชาวจีนยังมาทำเหมืองดีบุก ณ อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง และทำสวนยางพาราในอำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช ชาวจีนจึงตั้งรกรากตามพื้นที่ที่รถไฟแล่นผ่านเช่นเดียวกับที่อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช ทำให้มีการผสมผสานทางวัฒนธรรมทั้งกับชาวจีนต่างชาติพันธุ์และกับคนไทยในท้องถิ่น รวมถึงบริบทที่มาอาหารชนชาติจีน ที่ชาวจีนนำมาผสมผสานกับวัฒนธรรมทางอาหารของประเทศไทยในแต่ละพื้นที่ ซึ่งมีผลต่ออัตลักษณ์อาหารชนชาติจีนทั้งที่มีความเหมือนและความต่างของเมนูและความเชื่อเกี่ยวกับอาหาร เช่น หมูย่างนิยมในจังหวัดตรัง และขาหมูต้มหรือตุ๋นนิยมในจังหวัดครศรีธรรมราช หรือการรับประทานเส้นหมี่หนำเหลี่ยวในวันเผาศพ ในจังหวัดตรัง และการไม่นิยมรับประทานเมนูที่เป็นเส้นในวันเผาศพของจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นต้นอย่างไรก็ตาม ถึงแม้จะมีการปรับเปลี่ยน ดัดแปลง และผสมกลมกลืนของอาหารชนชาติจีนแต่ละชนชาติและอาหารไทย หากแต่ยังสะท้อนชาติพันธุ์ ความเชื่อ ภูมิศาสตร์ที่มา ประเพณีและอาชีพของชาวจีนแต่ละชาติพันธุ์ 2) การสร้างสรรค์เรื่องเล่าอาหารชนชาติจีนภายใต้การวิจัย ทำให้ได้ชุดข้อมูลตั้งต้นของแต่ละร้านอาหารชนชาติจีน ซึ่งประกอบด้วย ระยะเวลาการเปิดร้าน เมนูที่เป็นอัตลักษณ์ กรรมวิธี วิธีการนำเสนออาหารและประโยชน์ของอาหาร คณะผู้วิจัยได้สังเคราะห์กลยุทธ์การสร้างสรรค์เนื้อหาโดยการเล่าเรื่องมุ่งเน้นอาหารที่เป็นอัตลักษณ์ของแต่ละร้าน ภูมิปัญญาและคุณค่าจากอาหารชนชาติจีน กลยุทธ์การเล่าเรื่องด้วย อัตลักษณ์ความเป็นจีน และกลยุทธ์การเล่าเรื่องเชื่อมโยงกับเอกลักษณ์เชิงพื้นที่และการท่องเที่ยว
เอกสารอ้างอิง
จริยา สุพรรณ. (2565). แนวทางการใช้เรื่องเล่าท้องถิ่นสื่อความหมายในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จังหวัดชัยนาท จังหวัดสิงห์บุรีและจังหวัดลพบุรี. วารสารอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน, 13(2), 251-279.
ชัยณรงค์ ศรีรักษ์. (2565). แนวทางการจัดการคุณค่ามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์เพื่อสร้างความยั่งยืน พื้นที่ชุมชนลุ่มแม่น้ำสุพรรณบุรี ประเทศไทย. กระแสวัฒนธรรม, 23(44), 3-17.
ปองปรารถน์ สุนทรเภสัช, กิติวัฒน์ กิติบุตร และ กนกพร เอกกะสินสกุล. (2561). รายงานการวิจัยเรื่อง อัตลักษณ์อาหารพื้นบ้านภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน: บ้านแม่แจ๋ม อำเภอเมืองปาน บ้านจำปุย อำเภอแม่เมาะ และบ้านโป่งน้ำร้อน อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง (รายงานวิจัย). ลำปาง: มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง.
ปิยชาติ สึงตี และ สิรีธร ถาวรวงศา. (2561). “ฮกจิวนาบอน”: ประวัติศาสตร์ชุมชนชาวจีนฮกจิวอำเภอนาบอน จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารสงขลานครินทร์ ฉบับสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 24(3), 101-136.
พนิดา จงสุขสมสกุล. (2566). การเล่าเรื่องอาหารพื้นถิ่นอย่างมีส่วนร่วมเพื่อการขับเคลื่อนเมืองท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม จังหวัดพิษณุโลก. มนุษยศาสตร์สาร, 24(1), 63-83.
รจรินทร์ สิมธาราแก้ว. (2550). ทัศนคติและแนวโน้มพฤติกรรมการบริโภคอาหารจีนในห้างสรรพสินค้าในเขตกรุงเทพมหานครของผู้บริโภค (สารนิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, กรุงเทพฯ.
วรรษมน เสริมชูวิทย์กุล, อรรฉรา ไชยอนันต์สิน และ สิริวรรณพิชา ธนจิราวัฒน์. (2567). การปรับตัวทางวัฒนธรรมการบริโภคอาหารจีน ของคนไทยเชื้อสายจีนย่านเยาวราช. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 8(1), 263-277.
ศิริเพ็ญ อึ้งสิทธิพูนพร. (2557). การฟื้นฟูอาหารพื้นบ้านจีนแคะ (ฮากกา) ห้วยกระบอก: สิ่งท้าทายในภาวการณ์ที่สวนกระแส. วารสารมหาวิทยาลัยศิลปากร ฉบับภาษาไทย, 34(3), 43-64.
สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พ.ศ. 2561-2580. สืบค้นจาก https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2561/A/082/T_0001.PDF
สุวิทย์ วงศ์รุจิราวาณิชย์. (2564). ท้องถิ่นอินเตอร์. กรุงเทพฯ: ธนาคารกรุงเทพ.
องค์ บรรจุน. (2567). การสร้างเรื่องเล่าเพื่อการท่องเที่ยวเชิงอาหารชุมชนมอญทองผาภูมิ. วารสารไทยคดีศึกษา, 21(1), 247-291.
อรช กระแสอินทร์, นภาวดี โรจนธรรม และ พรปวีร์ ดิษฐคำเริง. (2565). การออกแบบและพัฒนาบรรจุภัณฑ์ขนมท้องถิ่นเพื่อการท่องเที่ยวจากอัตลักษณ์เมืองเก่าจังหวัดภูเก็ต. วารสารปาริชาต มหาวิทยาลัยทักษิณ, 34(3), 37-53.
Czuczman, R. (2024). The Impact of Storytelling on Your Food Brand. Retrieved from https://www.nutritics.com/en/blog/the-impact-of-storytelling-on-your-food-brand/
Satchapappichit, S. (2020). Factors influencing Chinese visitors’ dining experiences with Thai cuisine in Bangkok. ABAC Journal, 40(4), 58-77.
Wang, Z. and Yarapirom, P.S. (2024). Chinese restaurant: The adaptation of food style in Phuket. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(11), 993-1006.
Zhao, Y. (2021). Chinese Food Culture in Thai Society: A Case Study of Mueang District in Chon Buri Province. (Unpublished master’s thesis). Burapha University, Chonburi, Thailland.
ผู้ให้สัมภาษณ์
ผู้ให้ข้อมูล 1. (2567, 22 พฤษภาคม). อดีตหัวหน้าหอจดหมายเหตุแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติฯ ตรัง. [สัมภาษณ์].
ผู้ให้ข้อมูล 2. (2567, 19 เมษายน). รองประธานหอการค้าจังหวัดตรัง. [สัมภาษณ์].
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความที่ปรากฎในวารสารฉบับนี้เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่ละท่าน สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย และกองบรรณาธิการ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยและไม่มีส่วนรับผิดชอบใดๆ
สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย ขอให้ผู้อ่านอ้างอิงในกรณีที่ท่านคัดลอกเนื้อหาบทความในวารสารฉบับนี้
