กรอบกฎหมายเชิงรุกสำหรับการกำกับธุรกิจนำเที่ยวยุคดิจิทัล
คำสำคัญ:
กฎหมายท่องเที่ยว, ธุรกิจนำเที่ยวดิจิทัล, การกำกับดูแลเชิงรุก, การคุ้มครองผู้บริโภค, แพลตฟอร์มออนไลน์บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1. เพื่อศึกษาความเสี่ยง บทบาท และลักษณะการดำเนินงานของผู้ประกอบการนำเที่ยวยุคดิจิทัล รวมถึงแพลตฟอร์มออนไลน์ ผู้ให้บริการรูปแบบใหม่ และผลกระทบต่อผู้บริโภค 2.เพื่อวิเคราะห์ข้อจำกัดและช่องว่างของกฎหมายธุรกิจนำเที่ยวและมัคคุเทศก์ปัจจุบัน ที่ไม่สามารถรองรับพฤติกรรม รูปแบบบริการ และความเสี่ยงของธุรกิจนำเที่ยวออนไลน์ได้อย่างเพียงพอ 2. และ 3. เพื่อเสนอกรอบกฎหมายเชิงรุกสำหรับการกำกับธุรกิจนำเที่ยวยุคดิจิทัลของประเทศไทย โดยมุ่งเสริมประสิทธิภาพการคุ้มครองผู้บริโภค การกำกับผู้ประกอบการออนไลน์ และการบังคับใช้กฎหมายในบริบทดิจิทัล เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีผู้ให้ข้อมูลหลัก คือ ผู้เชี่ยวชาญทางด้านกฎหมาย นักประกอบการธุรกิจนำเที่ยว นักท่องเที่ยว ตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ จำนวน 10 ท่าน มีการเก็บข้อมูลโดย การศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสังเกตภาคสนาม มีการวิเคราะห์เนื้อหาและวิเคราะห์เชิงประเด็น และมีการตรวจสอบคุณภาพข้อมูลด้วย Triangulation และ Member Check ภายใต้หลักของจริยธรรมการวิจัย เพื่อสะท้อนในมุมมองต่อกฎหมายเชิงรุกสำหรับการกำกับธุรกิจนำเที่ยวยุคดิจิทัล ผลการวิจัย พบว่า กรอบกฎหมายปัจจุบันยังไม่สามารถรองรับลักษณะธุรกิจนำเที่ยวแบบใหม่ที่ดำเนินการผ่านสื่อดิจิทัล เช่น การขายทัวร์ออนไลน์ การโฆษณาผ่านแพลตฟอร์ม Social Media การจองและชำระเงินด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงการให้บริการโดยผู้ประกอบการที่ไม่มีใบอนุญาต ซึ่งสร้างความเสี่ยงทั้งด้านผู้บริโภคและภาพลักษณ์ต่ออุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย กฎหมายยังขาดบทบัญญัติที่กำหนดมาตรฐานการให้บริการผ่านระบบออนไลน์ ช่องทางโฆษณา การตรวจสอบข้อมูลผู้ประกอบธุรกิจ และกลไกคุ้มครองนักท่องเที่ยวในกรณีซื้อบริการผ่านแพลตฟอร์มต่างประเทศ ควรแก้ไขพระราชบัญญัติธุรกิจนำเที่ยวและมัคคุเทศก์ พ.ศ. 2551 ตั้งระบบทะเบียนผู้ประกอบการดิจิทัลพร้อม Digital KYC มีระบบขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการที่ดำเนินงานบนแพลตฟอร์มออนไลน์ กำหนดมาตรฐานสำหรับการโฆษณาทัวร์ออนไลน์ พัฒนาระบบร้องเรียนออนไลน์เรียลไทม์ตอบสนองเร็ว จัดทำศูนย์ร้องเรียนท่องเที่ยวออนไลน์ รับเรื่อง ตรวจสอบ ใช้เทคโนโลยีช่วยวิเคราะห์ความเสี่ยงจากเพจหรือผู้ให้บริการที่มีพฤติกรรมผิดปกติ เพื่อป้องกันความเสียหายก่อนเกิดขึ้นและเพิ่มความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภคเอกสารอ้างอิง
ชลธิชา ศรีละมูล, (2564) แนวทางการคุ้มครองผู้บริโภคจากการใช้บริการจองที่พักและแพลตฟอร์มท่องเที่ยวออนไลน์. วารสารนิติศาสตร์และสังคม, 12(2), 45-62.
ตะวัน พรหมวงศ์, (2566) กฎหมายกับการควบคุมสื่อสังคมออนไลน์ในอุตสาหกรรมบริการ สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย.
ธนภัทร ช่อผกา, (2565) ความรับผิดของแพลตฟอร์มตัวกลางกับการคุ้มครองผู้บริโภคในยุคดิจิทัล วารสารกฎหมายเศรษฐกิจ, 14(2), 85-103.
พัชราพรรณ ต๊ะปินตา, สุภาภรณ์ ประสงค์ธรรม, และ กิตติคุณ ศักดิ์สูง, (2565) ผลกระทบและการคุ้มครองผู้บริโภคจากการใช้บริการจองที่พักและทัวร์ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ วารสารนิติศาสตร์และสังคมศาสตร์, 15(1), 112-130.
สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค, (2565) รายงานสถิติข้อร้องเรียนของผู้บริโภคด้านการท่องเที่ยวและบริการออนไลน์ประจำปี 2565 สคบ.
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, (2565) รายงานการศึกษากฎหมายเกี่ยวกับการกำกับดูแลเศรษฐกิจแพลตฟอร์มกองกฎหมายเศรษฐกิจ.
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์, (2565) รายงานผลการศึกษากฎหมายแพลตฟอร์มดิจิทัลและการคุ้มครองผู้บริโภคในยุคเศรษฐกิจดิจิทัล กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สุรชัย กิจรุ่งไพศาล, (2562) ปัญหากฎหมายในการควบคุมธุรกิจนำเที่ยวออนไลน์ (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Ayres, I., & Braithwaite, J. , (1992) Responsive regulation Transcending the deregulation debate Oxford University Press.
Bender, S. M. , (2017) The pacing problem Keeping pace with new technology Routledge.
Dixon, J., & Graber, C. (2022) Algorithmic management and the regulation of travel platforms Journal of Travel Research, 61(4), 850-865 https://doi.org/10.1177/00472875211012345
European Commission, (2022) The Digital Services Act (DSA) Regulatory framework for online platforms. European Union Publishing.
Floridi, L., (2021) The ethics of AI and data science Regulatory challenges in a hyperconnected world Oxford University Press.
Hernandez, M. , (2021) The rise of invisible providers Regulating emerging business models in digital tourism Academic Press.
Kenney, M., & Zysman, J. , (2016) The rise of the platform economy Issues in Science and Technology, 32(3), 61-69.
OECD., (2021) Digital government review of Thailand Towards resilient and innovative public services OECD Publishing.
OECD., (2023) Safe and seamless travel Policy frameworks for the digital age OECD Publishing https://doi.org/10.1787/exemplary-doi
Pizam, A., ABC, D., & EFG, H. , (2021) The impact of the sharing economy on the professionalization of the tourism industry International Journal of Hospitality Management, 92, Article 102710 https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2020.102710
Smith, J., & Lee, K. , (2020) Digital-era service governance Multi-sided platforms and consumer trust.Journal of Digital Policy and Regulation, 8(3), 142-159 https://doi.org/10.1016/j.jdpr.2020.10.005
World Tourism Organization. , (2022) International tourism highlights (2022 ed.) UNWTO. https://doi.org/10.18111/9789284423453
World Economic Forum. , (2021) Harnessing AI for sustainable tourism A proactive governance model. WEF Publishing.
World Tourism Organization. , (2022) International tourism highlights (2022 ed.) UNWTO. https://doi.org/10.18111/9789284423453
Xiang, Z., Magnini, V. P., & Fesenmaier, D. R. , (2015) Information technology and consumer behavior in travel and tourism Implications for marketing strategy Journal of Retailing and Consumer Services, 22, 244–249.
