การวิจัยเชิงเอกสารเพื่อสังเคราะห์องค์ประกอบของ แผนกลยุทธ์บริหารวิชาการโรงเรียนมัธยมศึกษา
คำสำคัญ:
การบริหารวิชาการ, แผนกลยุทธ์, โรงเรียนมัธยมศึกษา, การพัฒนาคุณภาพการศึกษาบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงเอกสารครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และหลักการที่เกี่ยวข้องกับการบริหารงานวิชาการและการบริหารเชิงกลยุทธ์ในสถานศึกษา (2) สังเคราะห์องค์ประกอบของแผนกลยุทธ์การบริหารงานวิชาการของโรงเรียนมัธยมศึกษา และ (3) เพื่ออธิบาย ลักษณะ ความหมาย และความสำคัญขององค์ประกอบเชิงกลยุทธ์ที่สังเคราะห์ได้ในบริบทการบริหารงานวิชาการของโรงเรียนมัธยมศึกษา โดยศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องจำนวน 100 ฉบับ (ภาษาไทย 70 ฉบับ และภาษาต่างประเทศ 30 ฉบับ) ใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสารตามแนวคิดของ Scott และ Mogalakwe ร่วมกับการวิเคราะห์เนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงระบบ
ผลการวิจัยพบว่า องค์ประกอบของแผนกลยุทธ์การบริหารงานวิชาการประกอบด้วย 7 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) การกำหนดทิศทางและเป้าประสงค์ทางวิชาการ (2) การวิเคราะห์บริบทเชิงกลยุทธ์ (3) ภาวะผู้นำและการขับเคลื่อนงานวิชาการ (4) การพัฒนาหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ (5) การเสริมสร้างสมรรถนะครู (6) การบริหารทรัพยากรเพื่อการเรียนรู้ และ (7) การกำกับ ติดตาม และประเมินผลทางวิชาการ โดยองค์ประกอบทั้งหมดมีความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลในลักษณะของระบบพลวัต นอกจากนี้ ผลการวิจัยได้นำไปสู่การพัฒนาองค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบ “Concept–Process–Practice Model” ซึ่งประกอบด้วย 3 ระดับ ได้แก่ ระดับแนวคิด (Concept) ที่เน้นการบูรณาการการบริหารเชิงกลยุทธ์กับงานวิชาการ ระดับกระบวนการ (Process) ที่อธิบายกลไกการดำเนินงานเชิงระบบ และระดับการปฏิบัติ (Practice) ที่เชื่อมโยงสู่การดำเนินงานจริงในสถานศึกษา
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2550). กฎกระทรวงว่าด้วยการกระจายอำนาจการบริหารและการจัดการศึกษา พ.ศ. 2550 [ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 124 ตอนที่ 21 ก]. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษา
ขั้นพื้นฐาน.
กิตติชัย การโสภา. (2564). การบริหารเชิงกลยุทธ์ในสถานศึกษาเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
กิ่งพร ทองใบ. (2549). แนวทางการพัฒนาองค์กรและกลยุทธ์การจัดการศึกษา. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
เฉลิมวุฒิ แท่นสุวรรณ์. (2563). การบริหารเชิงกลยุทธ์สำหรับผู้บริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชมพูนุช จิโนรส, สุพัฒนา หอมบุปผา และสาธร ทรัพย์รวงทอง. (2565). การบริหารวิชาการเพื่อยกระดับคุณภาพผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ชมพูนุช ศิรเมศร์. (2566). การบริหารวิชาการในยุคสังคมหลังนวัตกรรม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ณรงค์วิทย์ แสนทอง. (2545). การบริหารเชิงกลยุทธ์สำหรับผู้บริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธันยาภรณ์ สังข์เมือง. (2562). การบริหารงานวิชาการกับการยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนในสถานศึกษา. วารสารการบริหารและพัฒนา, 9(1), 23-37.
นันทรัตน์ เจริญกุล. (2562). กลยุทธ์การจัดการองค์กรสมัยใหม่. กรุงเทพฯ: ซีเอ็ดยูเคชั่น.
นันทรัตน์ เจริญกุล. (2562). กลยุทธ์การบริหารและการจัดการเชิงนโยบาย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
บุญเลิศ เย็นคงคา และคณะ. (2547). การจัดทำแผนกลยุทธ์ในองค์กรการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ประชุม รอดประเสริฐ. (2547). การวางแผนกลยุทธ์การบริหารสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งมหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ประเสริฐ อินทร์รักษ์. (2563). การบริหารเชิงกลยุทธ์ในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งหนึ่ง.
ปริยาภรณ์ ตั้งคุณานันต์. (2561). การบริหารงานวิชาการในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์, 15(2), 23-35.
ปรียาพร วงศ์อนุตรโรจน์. (2562). หลักการบริหารวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 17(3), 112-125.
ปิยนัฐ ธนะบุตร. (2563). การจัดการเรียนการสอนและการบริหารวิชาการเพื่อพัฒนาผู้เรียนอย่างรอบด้านในศตวรรษที่ 21. วารสารการศึกษาเพื่อการพัฒนา, 15(2), 101-116.
ปิยนัฐ ธนะบุตร. (2563). การจัดการเชิงกลยุทธ์ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: บริษัท วิทยพัฒน์ จำกัด.
เพ็ญวรา ชูประวัติ. (2563). การจัดการเรียนรู้เชิงบูรณาการกับการบริหารวิชาการของโรงเรียน. วารสารบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร, 13(1), 88-102.
เพ็ญวรา ชูประวัติ. (2563). การบริหารวิชาการกับการยกระดับคุณภาพการศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 43(2), 115-130.
ศิรเมศร์ ศิริศักดิ์ธนากุล. (2566). แนวคิดการบริหารวิชาการเพื่อพัฒนาคุณภาพผู้เรียนในโรงเรียนมัธยมศึกษา. วารสารนวัตกรรมการศึกษา, 28(1), 59-73.
สุกัญญา แช่มช้อย. (2564). แนวทางการบริหารงานวิชาการในสถานศึกษาเพื่อยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
สุกัญญา แช่มช้อย. (2564). แนวทางการบริหารงานวิชาการตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม. วารสารบริหารการศึกษาและพัฒนา, 13(1), 87-99.
มมา รธนิธย์. (2560). การบริหารวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคการเปลี่ยนแปลง. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2579. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค.
อาลิตา กาญจน์วราธร. (2564). หลักการบริหารงานวิชาการเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาในสถานศึกษา. วารสารบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร, 8(2), 45-60.
อุทิศ ขาวเธียร. (2548). กลยุทธ์การบริหารการศึกษาเพื่อคุณภาพ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
Armstrong, M. (2006). Strategic human resource management: A guide to action (3rd ed.). Kogan Page.
Bandrowski, J. F. (1990). Corporate imagination plus: Five steps to translating innovative strategies into action. New York, NY: Free Press.
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
Bryson, J. M. (2018). Strategic planning for public and nonprofit organizations: A guide to strengthening and sustaining organizational achievement (5th ed.). Jossey-Bass.
Certo, S. C., & Peter, J. P. (1988). Strategic management: Concepts and applications (3rd ed.). New York: McGraw-Hill.
David, F. R. (1997). Strategic management. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
Fullan, M. (2007). The new meaning of educational change (4th ed.). Teachers College Press.
Fry, H., Ketteridge, S., & Marshall, S. (2009). A handbook for teaching and learning in higher education: Enhancing academic practice (3rd ed.). New York, NY: Routledge.
Grant, R. M. (2016). Contemporary strategy analysis: Text and cases edition (9th ed.). Chichester, UK: Wiley.
Glickman, C. D., Gordon, S. P., & Ross-Gordon, J. M. (2010). SuperVision and instructional leadership: A developmental approach (8th ed.). Boston, MA: Pearson Education.
Mintzberg, H. (1987). The strategy concept I: Five Ps for strategy. California Management Review, 30(1), 11-24. https://doi.org/10.2307/41165263.
Mogalakwe, M. (2006). The use of documentary research methods in social research. African Sociological Review/Revue Africaine de Sociologie, 10(1), 221-230. https://doi.org/10.4314/asr.v10i1.23206
Porter, M. E. (1996). What is strategy. Harvard Business Review, 74(6), 61-78.
Scott, J. (1990). A matter of record: Documentary sources in social research. Polity Press.
Scott, J. (2006). Documentary research. Sage Publications.
Tyler, R. W. (1949). Basic principles of curriculum and instruction. University of Chicago Press.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. New York, NY: United Nations.
Wheelen, T. L., & Hunger, J. D. (2012). Strategic management and business policy: Toward global sustainability (13th ed.). Boston, MA: Pearson.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สาธิต ศรีวรรณะ, ธานี เกสทอง, วรกฤต เถื่อนช้าง
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
