กระบวนการเสริมสร้างพุทธิปัญญาสำหรับเยาวชน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและนำเสนอกระบวนการพัฒนาเยาวชนอย่างเป็นระบบ         ผ่านการบูรณาการ “กิจกรรมพุทธิปัญญา” เข้ากับกรอบคุณลักษณะเยาวชนต้นแบบ 8 ประการ โดยมุ่งยกระดับกระบวนทัศน์การเรียนรู้จากการเรียนรู้เชิงพุทธิพิสัยแบบดั้งเดิมไปสู่การพัฒนาเชิงเจตพิสัยผ่านกระบวนการจิตตปัญญาศึกษา ทั้งนี้เพื่อสร้างกลไกการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงระหว่างกระบวนการทางปัญญาภายใน กับพฤติกรรมเชิงจริยธรรมที่แสดงออกภายนอก อย่างมีเหตุผลและเป็นระบบ อันนำไปสู่การพัฒนาสติรู้ตัวและปัญญาเชิงพิจารณาธรรมของเยาวชน

ผลการศึกษาพบว่า กระบวนการพัฒนาเยาวชนที่มีประสิทธิภาพควรจัดลำดับการเรียนรู้อย่างเป็นขั้นตอน เริ่มจากกิจกรรมที่เน้นฐานกายและการรับรู้ตนเอง เพื่อเสริมสร้างความพร้อมของระบบประสาท ความนิ่ง และสมาธิ ก่อนพัฒนาไปสู่กิจกรรมที่ใช้การคิดวิเคราะห์เชิงลึก และต่อยอดด้วยการบูรณาการผ่าน “ระบบผัสสะ” เพื่อทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการนำผู้เรียนกลับสู่สภาวะปัจจุบันขณะ อันเป็นกลไกสำคัญในการกำกับจิตใจให้เกิดความตั้งมั่นและความผ่องใสทางจิต องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัยนี้คือ การสังเคราะห์ “กระบวนการเสริมสร้างพุทธิปัญญาสำหรับเยาวชนต้นแบบ” ซึ่งประกอบด้วย 2 มิติหลัก ได้แก่ 1) กระบวนการพัฒนาศักยภาพและความมั่นคงภายใน และ 2) กระบวนการเสริมสร้างจิตสาธารณะและการอยู่ร่วมกัน โดยอาศัยคุณลักษณะพุทธิปัญญา ได้แก่ ความขยัน ความผ่องใสแห่งจิตใจ ความมีน้ำใจ และความเมตตากรุณา เป็นฐานสำคัญของการพัฒนาเชิงบูรณาการ ผลลัพธ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาเยาวชนที่ยั่งยืนจำเป็นต้องเชื่อมโยงมิติภายในจิตใจเข้ากับพฤติกรรมทางสังคมอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง