วิเคราะห์เปรียบเทียบกฎหมายว่าด้วยการลงนิคหกรรมตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 กับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ศึกษาเฉพาะกรณี : อำนาจในการฟ้องคดีขององค์กรสงฆ์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของการลงนิคหกรรมในพระพุทธศาสนา 2) วิเคราะห์ปัญหาทางกฎหมายของการลงนิคหกรรมตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 และความสัมพันธ์กับประมวลกฎหมายอาญา รวมถึงอำนาจการฟ้องคดีขององค์กรสงฆ์ 3) วิเคราะห์เชิงลึกกรณีศึกษาเกี่ยวกับสถานะและอำนาจฟ้องขององค์กรสงฆ์ภายใต้โครงสร้างกฎหมายรัฐ และ 4) เสนอแนวทางในการปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้มีความเหมาะสมและสอดคล้องกับบริบทปัจจุบัน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพในรูปแบบการวิจัยเอกสาร และการวิเคราะห์เชิงนิติศาสตร์ โดยใช้แหล่งข้อมูลจากพระไตรปิฎก กฎมหาเถรสมาคม พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ กฎหมายอาญา เอกสารทางวิชาการ และคำพิพากษาที่เกี่ยวข้อง กลุ่มข้อมูลศึกษา คือเอกสารกฎหมายและเอกสารทางพระพุทธศาสนาที่เกี่ยวข้องทั้งหมด โดยคัดเลือกตัวอย่างแบบเจาะจง เฉพาะเอกสารที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการลงนิคหกรรมและอำนาจทางกฎหมายขององค์กรสงฆ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบวิเคราะห์เอกสาร และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า การลงนิคหกรรมมีพัฒนาการจากอธิกรณสมถะในพระธรรมวินัยสู่ระบบกฎหมายเชิงสถาบันภายใต้กฎมหาเถรสมาคม ซึ่งสะท้อนการบูรณาการอำนาจศาสนจักรและอาณาจักร กระบวนการลงนิคหกรรมในปัจจุบันมีโครงสร้างคล้ายกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ได้แก่ การพิจารณา 3 ชั้นและการดำเนินกระบวนพิจารณาที่มีองค์ประกอบครบถ้วน อย่างไรก็ตามยังพบปัญหาด้านความเชี่ยวชาญทางกฎหมายขององค์คณะผู้พิจารณา ส่งผลต่อประสิทธิภาพการบังคับใช้ นอกจากนี้ พระสังฆาธิการมีสถานะเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมายอาญาและมีอำนาจในการดำเนินคดีภายในคณะสงฆ์ แต่ยังมีข้อจำกัดในการใช้สิทธิฟ้องร้องต่อบุคคลภายนอกในบางกรณี ซึ่งสะท้อนความทับซ้อนระหว่างกฎหมายรัฐและพระธรรมวินัย อันควรนำไปสู่การพัฒนากรอบกฎหมายให้มีความชัดเจนและเหมาะสมยิ่งขึ้น