การแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองไทยตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง “การแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองไทยตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท” มีวัตถุประสงค์ 4 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองไทย (2) เพื่อศึกษาหลักพุทธปรัชญาเถรวาทที่เกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมือง (3) เพื่อวิเคราะห์แนวทางการแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองไทยตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท และ (4) เพื่อเสนอองค์ความรู้เกี่ยวกับการแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองไทยตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการ พระไตรปิฎก งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 18 รูป/คน ประกอบด้วยพระสังฆาธิการ นักการเมือง/นักปกครอง และนักกฎหมาย/ผู้พิพากษา ใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างเป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูล และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า ความขัดแย้งทางการเมืองไทยมีรากเหง้าสำคัญจากความไม่ไว้วางใจต่อระบบการเมืองและการเลือกตั้ง การทุจริตคอร์รัปชัน ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงอำนาจทางการเมือง และการแทรกแซงจากกลุ่มอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจ ซึ่งส่งผลให้ความขัดแย้งขยายตัวเป็นความแตกแยกเชิงโครงสร้างและเชิงอุดมการณ์ในสังคมไทย นอกจากนี้ยังพบว่า หลักพุทธปรัชญาเถรวาทสามารถนำมาประยุกต์ใช้เป็นกรอบการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองได้อย่างเป็นระบบ โดย (1) อริยสัจ 4 ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือวิเคราะห์สาเหตุเชิงลึกของความขัดแย้ง ช่วยให้สามารถระบุปัจจัยต้นเหตุและกำหนดแนวทางแก้ไขที่ตรงจุด (2) พรหมวิหาร 4         เป็นกลไกสร้างพื้นที่ปลอดภัยทางการสื่อสาร ส่งเสริมความเข้าใจ การรับฟัง และการอยู่ร่วมกันท่ามกลางความแตกต่างทางการเมือง และ (3) หิริโอตตัปปะ เป็นหลักธรรมที่เสริมสร้างจิตสำนึกด้านคุณธรรมและความรับผิดชอบสาธารณะ อันเป็นเกราะป้องกันการทุจริตและการใช้อำนาจโดยมิชอบ องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัย คือ “รูปแบบการแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท” ซึ่งบูรณาการการพัฒนาจิตสำนึกภายในควบคู่กับการปฏิรูปเชิงโครงสร้างทางการเมือง โดยมุ่งสร้างวัฒนธรรมทางการเมืองที่ตั้งอยู่บนหลักคุณธรรม ความรับผิดชอบ และการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ อันนำไปสู่เสถียรภาพทางการเมืองและความยั่งยืนของสังคมไทยในระยะยาว